Меѓународниот монетарен фонд ја зголеми прогнозата за растот на македонската економија во 2026. година на 3,5%, од претходно очекуваните 3,1%. Новата процена доаѓа во момент кога Фондот гледа нешто поголема отпорност и на светската економија – глобалниот раст годинава се проценува на 3,1%, иако зад таа бројка се отвора сè поголема разлика меѓу земјите што профитираат од технолошкиот инвестициски бран и оние што посилно ја чувствуваат цената на енергијата, долгот и геополитичките ризици.
За Македонија ревизијата е значајна и затоа што доаѓа по послабата процена од пролетта. Во јунската консултација со земјата, ММФ очекуваше раст од 3,1% во 2026. година, под влијание на енергетскиот шок. Најновата октомвриска проекција, објавена во рамките на базата World Economic Outlook на ММФ, го поместува очекувањето на 3,5%. За 2027. година се прогнозира раст од 3,2%.
Македонија со една од повисоките стапки на раст во регионот
Со прогнозирани 3,5% Македонија се вбројува меѓу економиите со повисок очекуван раст во регионот во 2026. година. Иста стапка се прогнозира за Албанија и Косово, додека процените за Србија, Црна Гора, Бугарија, Босна и Херцеговина, Хрватска и Грција се пониски.
Тоа, сепак, не значи дека домашната економија влегува во период без ризици. Во својата годишна оценка за македонската економија, ММФ веќе предупреди дека земјата останува чувствителна на цените на енергијата, послаб раст кај главните трговски партнери и фискални притисоци. Како долгорочни задачи ги издвојува продуктивноста, иселувањето, стареењето на населението и потребата од поефикасни јавни инвестиции.
Позитивниот сигнал не доаѓа само од ММФ. Светската банка претходно ја зголеми својата процена за растот на Македонија во 2026. година од 2,9% на 3,2%, при што инфраструктурните инвестиции ги посочи меѓу факторите што ја поддржуваат економската активност.
Светската економија расте, но сликата станува понееднаква
На глобално ниво ММФ сега очекува раст од 3,1% во 2026. година, малку повеќе од јулската прогноза од 3 проценти. За 2027. година очекува забрзување на 3,4%. Во презентацијата на најновиот World Economic Outlook, Фондот ја опишува светската економија како отпорна, но сè понееднаква.
Еден од парадоксите на оваа отпорност е токму вештачката интелигенција. Огромните инвестиции во центри за податоци, чипови, софтвер, електрична инфраструктура и развој на нови модели создаваат побарувачка и ја поддржуваат економската активност, особено во САД и во делови од Азија. Земјите што се вклучени во технолошкиот синџир добиваат дополнителен импулс, додека енергетски зависните и посиромашните економии се соочуваат со многу потежок терен.
Токму тука се гледа новата поделба на светската економија: не само меѓу богати и сиромашни, туку и меѓу оние што ја создаваат и поседуваат инфраструктурата на ВИ и оние што главно ќе ја купуваат и користат. За мала економија како македонската, тоа го прави уште поважно прашањето за кадрите, технолошката зависност и цената на доцнењето во примената на вештачката интелигенција.
ВИ е мотор на инвестиции – и „бавен цунами“ за трудот
Истата технологија што во моментов му помага на глобалниот раст истовремено ја менува вредноста и структурата на човечкиот труд. Генералната директорка на ММФ Кристалина Георгиева го опиша влијанието на вештачката интелигенција врз работните места како „бавен цунами“ – процес што нема да се случи преку ноќ, но може длабоко да го преуреди пазарот на трудот.
Процените на ММФ се дека околу 40% од работните места во светот на некој начин се изложени на влијанието на ВИ, а кај развиените економии уделот може да достигне околу 60%. Тоа не значи дека сите тие работни места ќе исчезнат. Кај дел од нив технологијата ќе ја зголеми продуктивноста, кај други ќе преземе значителен дел од задачите, а некои функции навистина може да станат непотребни.
Особено чувствителна точка се почетните позиции од кои младите традиционално влегувале во професиите. Ако рутинските аналитички, административни, програмерски или содржински задачи ги преземаат системи со ВИ, се отвора едно незгодно прашање: каде новиот работник ќе го стекне искуството што некогаш се стекнувало токму преку тие задачи?
Ова веќе не е хипотетична расправа. Технолошки компании во текот на 2026. година ги поврзуваат реорганизациите и новата распределба на ресурси со ВИ, тема што Panoptikum ја следеше и преку анализата за влијанието на вештачката интелигенција врз работните места.
Растот од 3,5% е добра вест, но не е готов резултат
За Македонија новата прогноза на ММФ е позитивен сигнал, особено ако се спореди со претходните очекувања. Сепак, прогнозата не е измерен резултат, туку процена заснована врз претпоставки за домашната побарувачка, инвестициите, меѓународната трговија, енергијата и глобалната финансиска средина.
Во исто време, повисокиот раст сам по себе не го решава прашањето на продуктивноста, квалитетот на работните места или животниот стандард. Ако инвестициите во инфраструктура, дигитализација и технологија не создаваат повисока домашна додадена вредност и подобро платена работа, статистичкиот раст лесно може да остане далеку од секојдневното економско искуство на граѓаните.
Оттука, двете пораки на ММФ – подобрата прогноза и предупредувањето за ВИ – всушност припаѓаат на истата економска приказна. Светот влегува во период во кој технологијата може да создава раст со огромна брзина, додека истовремено ја менува распределбата на работата, капиталот и приходите. За Македонија прашањето веќе не е само колку ќе порасне БДП во една година, туку колкав дел од новата економија ќе може да создава дома, наместо само да ја увезува.
