Платите растат, инфлацијата во јули се спушти на 2,3 %, пензиите се повисоки, а економијата бележи раст. Тоа се фактите врз кои премиерот Христијан Мицкоски ја изгради најновата споредба меѓу сегашната Влада и претходната власт на СДСМ и ДУИ, во гостување на ТВ Сител. Во медиумските преноси тој наведе 5 параметри – просечна плата, старосна пензија, јавен долг, БДП и инфлација – со теза дека сегашните резултати се подобри.
Флеш:
Бројките навистина заслужуваат внимание. Но не се сите од ист вид. Дел се директно објавени статистички показатели, дел се пресметки врз основа на избрана методологија, а дел се споредби што вклучуваат проекции за крајот на 2026. година. Токму затоа вреди да се раздвојат фактите од политичката интерпретација – без да се негира позитивниот тренд таму каде што тој постои.
Просечната плата – бројката од 70 % може да се репродуцира
Најконкретна е споредбата за просечната нето-плата. Според Државниот завод за статистика, во јуни 2017. година таа изнесувала 22.808 денари, во мај 2024. година 41.252 денари, во јули 2024. година 40.961 денар, а во мај 2026. година достигнала 49.544 денари. Последниот официјален податок покажува и годишен раст од 8,2 % во однос на мај 2025. година.
Ако се примени начинот на пресметка што го користи Мицкоски – вкупната номинална разлика да се подели со бројот на месеци во секој период – сметката навистина води приближно до неговите 70 %. Во периодот од јуни 2017. до мај 2024. платата пораснала за 18.444 денари, што поделено на 84 месеци дава просечно околу 220 денари месечно. Од јули 2024. до мај 2026. растот е 8.583 денари, или околу 373 денари месечно ако се дели со 23 месеци. Второто темпо е приближно 70 % повисоко.
Сепак, тоа не значи дека секој месец платите растеле за 70 % повеќе, ниту дека куповната моќ пораснала за ист процент. Станува збор за споредба на просечниот номинален прираст во денари во два различно долги периода. За реалниот живот поважното прашање останува колку од зголемената плата останува по храната, домувањето, превозот и сметките – тема што Panoptikum веќе ја отвори во анализата „Колку вреди просечната плата кога кошницата чини речиси 69.000 денари?“
Пензиите растат, но „325 %“ не е стандарден официјален показател
Кај пензиите Мицкоски тврди дека просечната старосна пензија во периодот на сегашната Влада растела за 325 % побрзо на месечно ниво од периодот на претходната власт. Фондот за пензиско и инвалидско осигурување потврдува дека просечната старосна пензија во јуни 2026. година изнесувала 29.663 денари, додека просечно исплатената пензија за сите категории била 28.103 денари.
Она што не постои како готов официјален индикатор е токму бројката „325 % побрз месечен раст“. Таа е резултат на дополнителна пресметка, а самиот премиер наведува дека анализата ја правел лично. Затоа оваа бројка е коректно да се пренесе како негова споредбена пресметка, а не како самостоен показател објавен од ПИОМ. Наедно, растот на пензиите треба да се чита и низ одржливоста на системот за што Panoptikum неодамна пишуваше во анализата „Пензискиот систем пред сметка што веќе не може да се одложува“.
Инфлацијата е 2,3 %, но пресметката е поблиску до седум, отколку до седум и пол пати
Јулската инфлација е најчистиот позитивен податок во целата споредба. Државниот завод за статистика објави дека индексот на трошоците на животот во јули 2026. година е за 2,3% повисок во однос на јули 2025. година, додека месечниот раст во однос на јуни е само 0,1 %. Во јули 2022. година во екот на ценовниот шок по почетокот на војната во Украина годишната инфлација изнесувала 16 %.
Меѓутоа, тука има мала математичка корекција. Односот меѓу 16 % и 2,3 % е приближно седум спрема еден, а не седум и пол. Суштината на тврдењето – дека инфлацијата е драматично пониска од кризниот пик во 2022. година – останува точна, но прецизниот однос е околу седум пати. И уште нешто е важно: пониска инфлација значи дека цените растат побавно, а не дека се вратиле на старото ниво. Токму таа разлика е суштината и на текстот на Panoptikum „Инфлацијата падна на 2,3 %, но високите цени не исчезнаа“.
Јавниот долг и БДП – тука споредбата бара најмногу внимание
Најлесно погрешно може да се разбере формулацијата дека јавниот долг е „два ипол пати помал“. Не станува збор за тоа дека вкупниот јавен долг на Македонија е два ипол пати понизок отколку во времето на претходната Влада. Според објаснувањето што Мицкоски го даде уште во мај, тој го споредува нето-зголемувањето на долгот во два периода: околу 3,69 милијарди евра во 6-годишниот период на претходната власт и проектирани околу 1,38 милијарди евра за 2025. и 2026. година.
Иста е ситуацијата со споредбата на номиналниот БДП. Во мај премиерот зборуваше за разлика од околу 140 милиони во корист на 2-годишниот период, додека во август во медиумските преноси се наведуваат околу 120 милиони евра. Тоа покажува дека оваа сметка се менува со ажурираните проекции. Клучната работа е што крајот на 2026. година сè уште не е реализиран економски резултат – дел од споредбата е проекција, не затворена статистичка година.
Министерството за финансии во Буџетот за 2026. година проектира дефицит од 3,5 % од БДП и продолжување на фискалната консолидација, а во официјалните документи за јавниот долг се работи со проекции и среднорочни сценарија. Затоа бројките за задолжувањето и БДП треба да се читаат како споредба на избрани периоди и проекции, а не како едноставна табела „кој оставил помал долг“.
Оваа разлика меѓу статистиката и политичкото толкување веќе ја разгледувавме и во текстот „Економијата повторно стана партиско бојно поле: бројките меѓу растот, долгот и празниот паричник“. Кога економските показатели се претвораат во политички аргумент, најважно е да се види не само бројката, туку и што е точно измерено, во кој период и со каква методологија.
Три инвестиции се најавени – нивната тежина ќе се мери кога ќе станат договори и работни места
Мицкоски најави и две нови странски инвестиции, една од Европската Унија и една од САД, како и проширување на инвестиција на компанија што веќе работи во Македонија. Компаниите сè уште не се именувани, а најавата е дека деталите ќе бидат објавени наесен. Затоа овие проекти засега треба да се третираат како извесни најави според Владата, а нивниот реален ефект ќе може да се оценува кога ќе бидат познати износите, бројот и квалитетот на работните места и роковите за реализација.
Економската слика во август 2026. година е подобра во неколку важни точки: просечната плата е блиску до 50.000 денари, инфлацијата значително се смири, пензиите се повисоки, а БДП продолжува да расте. Тоа не треба да се релативизира. Но исто толку е важно бројките да не се претвораат во пароли. Добрата статистика има вредност кога методологијата е јасна, споредбите се чесни, а растот се чувствува и надвор од владините табели – во семејниот буџет, сигурноста на работното место и можноста од платата да остане нешто и по последната сметка.
