Премиерот Христијан Мицкоски денеска, 8. септември 2026. година, на централната свеченост по повод 35 години од независноста на Македонија, ја постави европската интеграција како една од главните цели на сегашната генерација, но истовремено порача дека нема простор за компромиси кога станува збор за македонскиот идентитет, јазик и култура. Свеченоста под мотото „Силно светнал ден!“ се одржа пред Владата, како централно одбележување на Денот на независноста.
Главната политичка порака не беше свртена само кон 1991. година. Мицкоски го искористи јубилејот за да зборува за она што, според него, треба да биде следната фаза на македонската државност: премин од способноста да се опстојува кон способноста да се создава успешна, функционална и економски одржлива држава. Неговата формулација дека националната амбиција во следните 35 години не смее да биде само опстанок, туку успех, всушност беше носечката линија на целиот говор.
Од независност кон прашањето каква држава ќе остане по нас
Во освртот кон трите ипол децении независност, Мицкоски потсети на референдумот од 8. септември 1991. година и на создавањето сопствени институции, монетарен и економски систем, членството во Обединетите нации и НАТО. Во истата ретроспектива ги спомена и кризите, конфликтите, политичките поделби, пропуштените можности и иселувањето на луѓето кои не успеале да ја видат својата иднина во земјата.
Токму тука говорот доби поинаква тежина од вообичаената празнична реторика. Наместо државноста да ја сведе на фактот дека Македонија опстанала како независна држава, премиерот ја постави потешката мерка: дали институциите ќе умеат да го наградуваат знаењето, чесноста и трудот, дали младите ќе имаат причина да останат и дали граѓанинот ќе почувствува дека државата постои за него. Во неговото читање на следните децении, токму училиштата, болниците, судовите, универзитетите, фабриките и јавната администрација се просторот во кој се проверува зрелоста на независноста.
Мицкоски се повика и на Кочо Рацин, Горан Стефановски и Петре М. Андреевски, користејќи ги нивните дела како дел од пошироката теза за идентитет, самопознавање и способноста на општеството да преживува. Посебно место доби метафората на пирејот – со дополнување дека таа повеќе не треба да служи како оправдување за вечен живот во отпор и преживување, туку како почетна точка за нешто повеќе. „Мора да успееме“, беше најкратката формулација на тој дел од обраќањето.
ЕУ како цел, идентитетот како граница
Најдиректниот политички дел од говорот се однесуваше на европската интеграција. Мицкоски рече дека посакува и работи сегашната генерација да биде таа што ќе ја внесе државата во Европската Унија и дека за членството нема друга алтернатива. Истовремено, тој повлече црвена линија околу прашањата за идентитетот, македонскиот јазик и културата, за кои рече дека нема да има договори и компромиси.
Мицкоски го поврза продолжувањето на европскиот процес со потребата, како што рече, најнапред да се изгради доверба. Во тој контекст зборуваше за односот кон македонскиот јазик и за пресудите на Европскиот суд за човекови права поврзани со македонската заедница. Неговата позиција е дека без доверба нема суштински дијалог, а без дијалог не може да има стабилно решение.
Но европската страна ја задржува својата веќе утврдена позиција. Претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта при посетата на Скопје на 2. јуни 2026. година порача дека усвојувањето на договорените уставни измени останува неопходниот следен чекор за формално продолжување на пристапните преговори. Според Европскиот совет, токму ова прашање останува услов за придвижување на процесот. Така, на 35-годишнината од независноста, европската амбиција и спорот околу условите за нејзино остварување повторно се најдоа во иста политичка реченица.
„Држава на сите луѓе“ и повик за политичко обединување
Друг силен мотив во говорот беше повикот политичките разлики да не се претворат во поделба околу државните интереси. Мицкоски порача дека владата и институциите не смеат да бидат сопственост на една партија и дека улогата на премиерот не е да ги претставува само оние што гласале за него. Концептот „држава на сите луѓе“, според неговите зборови, треба да стане општествен договор во кој различноста не значи помала припадност или помала вредност.
Во тој дел беа споменати Македонците, Албанците, Турците, Ромите, Србите, Власите, Бошњаците и другите заедници, но и граѓаните со различни политички ставови. Пораката беше дека политичката дебата треба да продолжи, додека за прашањата што се сметаат за државен интерес треба да постои способност за заедничко дејствување.
Од политичка порака до мерлив резултат
Во економскиот дел од обраќањето Мицкоски наведе дека во вториот квартал од 2026 година реалниот раст на БДП изнесувал 4,3 проценти, а зборуваше и за извозот, увозот и инфлацијата како показатели дека економските движења, според оценката на Владата, се подобруваат. Во самиот говор, сепак, тој призна дека состојбата не е идеална и дека проблемите со животниот стандард остануваат реални за дел од граѓаните.
Токму тука ќе се проверува и најамбициозната порака од 8 Септември. Да се каже дека Македонија во следните 35 години треба да премине од опстанок кон успех е силна политичка теза. Нејзината вредност, меѓутоа, нема да ја утврдат свеченоста, говорот или празничната симболика, туку институциите, економијата, владеењето на правото, образованието, демографските движења и способноста европската амбиција да се претвори во остварлив политички процес.
Триесет и пет години по референдумот, независноста веќе не е прашање дали постои државата. Прашањето што останува отворено е каква држава ќе изградат генерациите што ја наследија.
