Кавгата и конфликтот често ги употребуваме како да се исто. Не се. Конфликтот е судир на интереси, потреби, вредности, граници или гледишта. Кавгата е само еден од начините на кои тој судир може да се изрази – најчесто кога разговорот престанува да биде обид за разбирање и станува борба за надмоќ.
Конфликтот може да постои и во тишина. Двајца луѓе може со денови да не се скараат, а сепак меѓу нив да има длабок судир: едниот бара блискост, другиот дистанца; едниот очекува лојалност, другиот слобода; едниот сака промена, другиот стабилност. Надворешно може да има мир, а под површината силна напнатост.
Кавгата е веќе видливата форма на тој судир. Таа има тон, прекор, напад, одбрана, сарказам, повишен глас, понекогаш и навреда. Таа е моментот кога конфликтот добива сцена.
Затоа не секој конфликт е кавга, а речиси секоја кавга крие некаков конфликт – иако не секогаш оној што се слуша во самите зборови.
Поводот е мал, причината често е многу подлабока
Луѓето може да се караат околу чинии, пари, доцнење, телефон, роднини или неприбрана соба, а вистинската тема да биде сосема друга: „Не ме почитуваш“, „Не ме слушаш“, „Сè е на мој грб“, „Не можам да ти верувам“, „Ми ја ограничуваш слободата“. Поводот е конкретен. Причината е подлабока.
Токму затоа народната изрека „Од играчка плачка и кавга“ не треба да се чита само буквално. Малата причина често станува врата низ која излегува нешто многу постаро. Кавгата може да избувне од ситница затоа што вистинскиот товар одамна е насобран.
Конфликтот сам по себе не е нужно лош. Тој е неизбежен таму каде што има вистински односи. Двајца луѓе со различни искуства, темпераменти и потреби не можат постојано да сакаат исто, во исто време и на ист начин. Несогласувањето не е дефект на односот. Понекогаш е доказ дека во него постојат две реални личности, наместо едната постојано да се приспособува на другата.
Проблемот почнува кога судирот престанува да биде нешто што треба да се разбере и станува натпревар што треба да се добие.
Кога проблемот се претвора во пресуда за човекот
Во здрав конфликт човек може да каже: „Не се согласувам со тебе“, без притоа да каже: „Ти не вредиш“. Може да постави граница без понижување, да биде лут без суровост и да бара промена без да го уништи достоинството на другиот.
Во кавгата темата лесно се поместува од проблемот кон личноста. Од „ова што го направи ме повреди“ се преминува кон „ти секогаш си таков“. Од конкретен настан се прави пресуда за целиот карактер. Тогаш повеќе не се решава проблемот – се гради обвинение.
Една од најчестите заблуди е дека мирниот однос е однос без конфликти. Отсуството на кавга може да значи и страв, повлекување или премолчување. Луѓето понекогаш не се караат затоа што немаат проблеми, туку затоа што едниот одамна се откажал од обидот да биде слушнат.
Затоа избегнувањето на кавгата не е исто што и решавањето на конфликтот. Молчењето може да ја запре расправијата, но не мора да ја отстрани причината. Извинувањето може да го смири моментот, но ако ништо суштински не се променило, истиот судир ќе се врати – можеби како нова кавга, можеби како студенило, сарказам или постепено оддалечување.
Кога конфликтот го проголтува сопствената бучава
„Со двајца кавга се праит, а со тројца ѓурултија“, вели народната мудрост. Во неа има прецизна слика за начинот на кој конфликтот може да биде проголтан од сопствената бучава. Колку повеќе расте емоционалниот влог, толку помалку се слуша суштината. Почнуваме да реагираме на тонот, на старите навреди, на тоа кој кого поддржал. Првичниот проблем исчезнува, а на негово место се создаваат нови.
Така една кавга може да трае многу подолго од својот повод. Луѓето повеќе не се расправаат само за она што се случило, туку и за она што си го направиле додека се расправале.
Тука се гледа и границата меѓу конструктивниот и деструктивниот конфликт. Конструктивниот ја напаѓа тешкотијата. Деструктивниот ја напаѓа личноста. Првиот прашува: „Што не функционира меѓу нас?“ Вториот: „Кој е виновен?“ Првиот бара решение. Вториот бара победник.
И токму затоа човек понекогаш може да „победи“ во кавгата, а да го загуби односот.
Кавгаџијата не е човек што само често се спротивставува
Народот одамна го препознал карактерот што конфликтот го претвора во трајна потреба. „Скаруањето му је као добро утро“, „За кавга капар дава“, „За кавга је роден“. Во овие изреки не се опишува човек што случајно се нашол во многу несогласувања, туку човек што судирот го претвора во начин на постоење.
Некој може да има многу конфликти затоа што има јасни граници, затоа што одбива неправда или затоа што живее во тешка средина. Тоа не го прави кавгаџија. Кавгаџија е оној кој од несогласувањето прави лична пресметка, постојано бара повод и има потреба да надвладее.
Затоа и јапонската поговорка „Не е можна кавга без друг кавгаџија“ не значи дека двете страни секогаш се еднакво виновни. Може да има јасна неправда и јасно оштетена страна. Но кавгата како форма бара продолжување – возврат, нов напад, нова реплика.
Можно е да останеме во конфликт, а да не влеземе во кавга
Човек може да каже „не“, да се спротивстави, да замине, да постави услов или да одбие да попушти – и сепак да не понижува и да не го претвори другиот во непријател.
Тоа е една од потешките форми на зрелост: да останеш цврст без да станеш суров.
Арапската изрека „Кога се караш со некого, остави место за помирување“ говори токму за тоа. Таа не бара да се откажеме од сопствениот став. Бара да не го уништиме просторот во кој утре повторно ќе може да постои разговор.
Зрелоста затоа не се мери по тоа колку успешно ги избегнуваме конфликтите. Тоа е речиси невозможно. Таа повеќе се препознава во способноста да останеме во несогласување без од човекот пред нас да направиме непријател.
Кавгата прашува: кој ќе победи?
Конфликтот поставува потешко и поважно прашање: што всушност се судира меѓу нас – и дали можеме да го разрешиме тоа без да си го одземеме достоинството?
Кавга
Македонски народни пословици и изреки
Од играчка плачка и кавга.
Со двајца кавга се праит, а со тројца ѓурултија.
Без кавга пари тој не земат.
Му донесол еден кираџија неколку тоари стока на еден баздриѓан и изваил пари да му ја плати киријата. Сопрво му давал бешл`ци, арно ама кираџијата не сакал да земи беш`лци, чунки ќе му тежеле. Изваил цванцици да му дава, и нив му ѝ нејќел. Изваил карагрошеи, и нив не му ји земал. После започнал да му дава алт`ни, и нив му ѝ земал.
Коа виде кираџијата оти од сите чешити пари што посака, тргоецо му даде:
„Ексик да се и тие пари што ќе ѝ земиш без кавга“, рекол.
Од жена кој маж зема пари, нека си чекат кавги и ѓурултии.
За кавга је роден. За инат је роден.
За кавга капар дава. Или: појасо си го пушта да му го стапи.
Кавгаџија, биринџија, не родила друга мајка као него.
Као него нема друг што је за кавга роден.
Капар дава за кавга да враќа.
Пари дават, кавга ваќат. Кој се кара, кој се тепа?-Тој.
Скаруањето му је као добро утро.
Жена кавгаџија прилега на змија лутица.
Пословици и изреки од народи на светот
Кога се караш со некого, остави место за помирување. (Арапска)
Кога двајца се караат околу верата, тогаш барем еден е будала. (Арапска)
Во кавга немој да ѝ се оддадеш на јароста; таа одзема дел од твојата моќ и му го предава на твојот бспомошен непријател. (Арапска)
Не е можна кавга без друг кавгаџија. (Јапонска)
Добро познат факт е дека кавгата раѓа пријателство. (Романска)
Непишано правило е наутро сè да почне спокојно, а кавгата да остане во вчерашниот ден. (Италијанска)
Латинска изрека
Силата на војната, бескрајна заработка. (Nervus belli, pecunia infinita.)
