Среќата не е копче, туку ритам на телото и духот

Дали некогаш сте се запрашале зошто се чувствувате подобро по долга прошетка, трчање, добро преспана ноќ или комедија од која сте се смееле без задршка? Тоа чувство не е само „добро расположение“ што дошло од никаде. Телото има свој јазик на радост, олеснување и смирување. Во него учествуваат движењето, здивот, сонцето, допирот, блискоста, смеењето, храната, па дури и здравата доза возбуда.

Среќата, се разбира, не може да се сведе на хемија. Човек не е лабораториска равенка. Но расположението има и биолошка страна: мозокот и телото постојано создаваат супстанции што влијаат врз болката, стресот, енергијата и чувството на задоволство. Меѓу нив најчесто се спомнуваат ендорфините – природни супстанции што телото ги ослободува во одредени состојби и кои можат да помогнат да се намали болката, да се ублажи стресот и да се подобри расположението.

Што се ендорфините

Ендорфините се природни хемиски гласници што се создаваат во мозокот и во телото, особено кога организмот се соочува со болка, стрес или физички напор. Cleveland Clinic ги опишува како супстанции што помагаат во намалување на болката, редуцирање на стресот и подобрување на расположението. Затоа тие често се поврзуваат со чувството на леснотија по тренинг, со олеснувањето по смеење или со пријатната смиреност по медитација.

Во популарниот говор за ендорфините понекогаш се зборува како за „хормони на среќата“, но тоа е поедноставување. Расположението го обликуваат повеќе системи: ендорфини, допамин, серотонин, окситоцин, сон, исхрана, хормонален баланс, односи, смисла, животна сигурност и лична историја. Harvard Health ги вбројува ендорфините, допаминот, серотонинот и окситоцинот меѓу супстанциите што влијаат врз чувството на благосостојба.

Затоа прашањето „како да се биде среќен“ нема еден одговор. Но има навики што му помагаат на телото да се врати во подобар ритам. Тие не се магија, не се замена за лекарска помош кога човек страда од депресија или анксиозност, но се добар почеток за секојдневна грижа за себе.

Движењето како природен поттик

Луѓето што редовно се движат често забележуваат дека имаат подобро расположение, повеќе енергија и полесно се справуваат со напнатоста. Не мора секој да трча маратон или да оди во сала. Брзо одење, возење велосипед, танцување, пливање, планинарење или домашни вежби можат да бидат доволни ако се редовни и ако му одговараат на човекот.

NHS ја опишува физичката активност како природен поттикнувач на расположението, бидејќи телото ослободува супстанции што можат да го намалат стресот, да ја намалат анксиозноста и да помогнат во подобар сон. Во движењето има и нешто психолошко: кога човек ја чувствува сопствената сила, кога преминува мала граница, кога постигнува цел, тој не добива само кондиција, туку и чувство дека не е беспомошен.

Токму затоа прошетката понекогаш вреди повеќе од долго седење над проблемот. Телото почнува да работи, здивот се продлабочува, мислата се размрдува, а внатрешниот притисок полека попушта.

Смеење, блискост и допир

Смеењето е еден од наједноставните човечки начини за растоварување. Добра комедија, разговор со човек што ни е близок, заедничка шега или спонтано смеење можат да го прекинат внатрешниот круг на напнатост. Mayo Clinic наведува дека смеењето го стимулира срцето, белите дробови и мускулите, го зголемува внесот на кислород и го поттикнува ослободувањето ендорфини во мозокот.

Слично дејствуваат и блискоста, нежноста, допирот и сексуалното задоволство. Сексот, кога е доброволен, безбеден и поврзан со доверба, може да биде силен извор на телесно и емоционално олеснување. Оргазмот е дел од тој процес, но не е целата приказна. Човекот не е само тело што бара празнење, туку суштество што бара близина, прифаќање и сигурност.

Храна, чоколадо и малата мера

Храната исто така влијае врз расположението. Чоколадото, особено темното, често се поврзува со чувство на утеха, задоволство и сигурност. Но токму тука е важна мерата. Кога сме тажни, не мора да изедеме цела торта за да се почувствуваме подобро. Понекогаш едно парче е доволно, а понекогаш вистинската глад не е за шеќер, туку за одмор, разговор, сон или нежност.

Лутите пиперчиња се уште еден интересен пример. Лутината ја дразни усната шуплина и телото може да одговори со заштитна реакција што кај некои луѓе создава чувство на возбуда и олеснување. Но тоа не значи дека лутата храна е лек. Таа може да биде пријатен телесен стимул, но кај луѓе со желудочни проблеми, рефлукс или други состојби може да предизвика тегоби.

Медитација, позитивна мисла и сон

Медитацијата, дишењето, молитвата, тивкото седење, слушањето музика или едноставното оддалечување од постојаната врева може да му помогнат на човекот да се смири. Не секој мора да медитира на ист начин. За некого тоа е десет минути тишина, за друг пешачење без телефон, за трет разговор со себе пред спиење.

Позитивното мислење не значи насилно уверување дека сè е добро кога не е. Тоа е повеќе способност човек да не остане заробен само во најцрната верзија на настаните. Добар сон, убави соништа, одмор и чувство дека телото не е постојано на штрек, можат да го променат начинот на кој го доживуваме денот.

Сонце, воздух и умерена возбуда

Сончевата светлина има важна улога во секојдневното расположение, ритамот на спиење и чувството на енергија. Недостигот од дневна светлина, особено во зимските месеци, кај некои луѓе може да се поврзе со сезонско намалување на расположението. NHS го опишува сезонското афективно нарушување како состојба во која симптомите на депресија најчесто се јавуваат во зима и се намалуваат во лето. Затоа прошетката на дневна светлина, кога е возможна, не е банален совет, туку дел од основната грижа за телото и психата.

Не треба да се заборави ни возбудата. Стравот во контролирани услови – хорор филм, спортски предизвик, адреналинска активност – може да направи човек да се почувствува пожив. Но и тука важи истото правило: границата е лична. Она што за еден човек е забавна возбуда, за друг може да биде непотребен стрес.

Среќата како навика на грижа

Среќата не е постојана еуфорија. Таа повеќе личи на способност телото и духот да се враќаат во рамнотежа. Понекогаш доаѓа по движење, понекогаш по сон, понекогаш по смеа, разговор, сонце, тишина, љубов или мала победа над сопствената инертност.

Затоа, ако бараме практичен одговор, тој не е спектакуларен: движете се, спијте, смејте се, јадете со мера, барајте светлина, не се изолирајте од луѓето и не го претворајте животот во постојано одложување на радоста. Телото има свои скромни патишта кон подобро расположение. Треба само да не ги запоставиме.

А кога тага, безволност, анксиозност или внатрешна празнина траат долго и го нарушуваат секојдневниот живот, тогаш не е доволно да се каже „прошетај“ или „мисли позитивно“. Тогаш е потребна човечка и стручна помош. Среќата не е должност што мораме сами да ја докажеме, туку состојба за која понекогаш ни треба подадена рака.