Македонската економија има потреба од подобро поврзување меѓу инфраструктурата што ја гради, производите што ги извезува и знаењето што го создава. Тие три области треба да функционираат како единствен развоен процес: инфраструктурата да го олеснува производството и транспортот, извозот да отвора простор за раст на компаниите, а иновациите да ја зголемуваат вредноста на нивните производи и услуги.
Македонско-австрискиот бизнис-форум е повод да се разгледа токму таа поврзаност. Според официјалната најава на Стопанската комора, настанот се случува денеска, во соработка со Advantage Austria, со фокус врз патната, железничката и енергетската инфраструктура, обновливите извори и современите технолошки решенија. Програмата предвидува и директни деловни и институционални состаноци.
Прашањето што се отвора е колку ваквото поврзување може да создаде долгорочна корист за домашните компании, работниците и јавните финансии. Следната анализа ги разгледува тие можности; најавените состаноци сами по себе не се доказ за договорени инвестиции.
Инфраструктурата како услов за конкурентно производство
За едно претпријатие инфраструктурата има многу конкретно значење: колку време му треба на камионот до купувачот, дали електричната енергија е достапна кога е потребна и дали производството може да се прошири без долга административна неизвесност. Подобриот пат ја намалува транспортната оддалеченост изразена во време и трошок. Функционалната железница може да понуди дополнителен избор за превоз на стоки. Сигурната енергетска мрежа овозможува попредвидливо работење. Кога овие системи се поврзани, компанијата добива поголема способност да ги исполни договорените рокови и да прифати нови нарачки.
Затоа инфраструктурната политика треба да се оценува според економската функција на завршените проекти. Покрај километри патишта и вредност на градежните договори, потребни се одговори за времето на патување, достапноста на индустриските капацитети и трошоците за одржување.
Секоја инвестиција има и цена што продолжува по изградбата. Одржувањето, финансирањето и користењето на инфраструктурата мора да бидат дел од почетната пресметка. Проект што изгледа привлечен при најавувањето може да има ограничена развојна корист ако остане недоволно користен или скапо се одржува.
Извозот треба да носи поголема домашна вредност
Извозот ѝ овозможува на компанијата да расте надвор од ограничувањата на домашниот пазар. Но за развојот е важно и што содржи извезениот производ: колку домашно знаење, труд, материјали и услуги учествуваат во неговото создавање.
Поголемата извозна вредност не значи автоматски и пропорционално поголема корист за домашната економија. Ако производството силно зависи од увезени компоненти, потребно е дополнително да се разгледа колкав дел од создадената вредност останува во земјата. Тоа не ја намалува важноста на таквото производство, туку покажува каде постои простор за негово продлабочување.
Една од најкорисните насоки би била поврзувањето на домашните мали и средни претпријатија со поголемите производители и странските партнери. Домашна фирма што добива можност да произведува компонента, да обезбедува инженерска услуга или да одржува опрема може постепено да изгради капацитет за самостоен настап во странство. За тоа се потребни сертификати, стабилен квалитет, финансиски средства за исполнување на нарачките и способност за навремена испорака. Деловниот контакт има вредност кога компанијата има услови да го претвори во одржлив договор.
Иновацијата почнува и во постојната фабрика
Иновациите често се поврзуваат со нови технолошки компании и истражувачки лаборатории. Нивното економско значење, меѓутоа, се гледа и во секојдневното подобрување на постојното производство.
За преработувач на храна тоа може да биде постапка што ги намалува загубите и го зачувува квалитетот. За производител на метални делови — попрецизна обработка. За транспортна компанија — подобро планирање на испораките. За земјоделско претпријатие — поефикасно користење вода и енергија.
Вредноста на овие промени се мери преку продуктивноста, квалитетот и продажбата. Набавената машина или доделениот грант се почеток на процесот. Развојниот резултат се појавува кога новото решение навистина се користи и создава подобро работење.
Поврзувањето на знаењето, иновациите и дигитализацијата со меѓународната економска интеграција е застапено и во Националната развојна стратегија. Тоа покажува дека предизвикот е и во спроведувањето: стратешките цели треба да добијат конкретни носители, рокови и проверливи резултати. Извор: Национална развојна стратегија 2024–2044.
Каде е можноста во соработката со Австрија?
Најавените области на форумот отвораат простор за соработка во изградба, модернизација, опрема и технолошки услуги. Развојната корист за Македонија би била поголема доколку таквата соработка вклучува обука на домашни кадри, учество на локални добавувачи и пренесување практично знаење. Особено значајно е домашните претпријатија да развиваат способности што ќе им останат и по завршувањето на поединечниот проект. Монтажата, сервисирањето, управувањето и одржувањето можат да создадат долгорочна работа и основа за нови партнерства.
Во енергетиката, на пример, инвестицијата треба да се разгледува заедно со можностите за приклучување, управување со производството и сигурност на снабдувањето. Во транспортот, новата инфраструктура треба да биде усогласена со реалните товарни текови и потребите на корисниците.
Ова се можни насоки за соработка, а нивната реализација ќе зависи од конкретните договори, условите за финансирање и способноста на институциите да ги спроведат проектите.
Институциите ги поврзуваат трите „И“
Инфраструктурата, извозот и иновациите зависат од предвидлива институционална средина. Компанијата треба да може да планира дозволи, обврски, исплати и инвестиции врз јасни правила.
Бавната постапка има економска цена. Таа може да го одложи производството, да ја зголеми потребата од кредит или да ја загрози испораката. Неизвесноста се пренесува низ целиот деловен синџир. Затоа институционалната ефикасност треба да се гледа како дел од развојната политика. Таа подразбира јасни надлежности, образложени одлуки, транспарентни набавки и одговорност за роковите.
Истовремено, компаниите имаат сопствена одговорност: вложување во вработените, подобро управување и подготвеност да преземат деловен ризик. Јавната поддршка има најголема смисла кога поттикнува способности што можат да опстанат и по нејзиното завршување.
Успехот на македонско-австриското поврзување ќе може да се процени преку реализираните договори, домашните фирми вклучени во нив, стекнатите вештини и новите извозни можности. Токму таквите резултати можат да ги претворат трите „И“ во основа за повисока продуктивност и подобро платена работа.
