Во Скопје денеска е потпишан договорот за проектирање и изградба на македонскиот дел од гасниот интерконектор Македонија-Србија. Договорот го потпишаа директорот на АД „НОМАГАС“, Недим Рама, и директорот на „Рапид Билд“, Тони Каранфиловски, во присуство на премиерот Христијан Мицкоски и министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска. Вредноста на договорот е 29,4 милиони евра, а целосната реализација на македонската делница е предвидена до четвртиот квартал на 2028. година.
Со потписот проектот излегува од фазата на планови и меѓудржавни договори и влегува во конкретна реализација. Неговото значење не е само во новите 22,4 километри цевковод. Ако паралелно бидат завршени врските со Грција и Србија, Македонија ќе добие гасна оска север-југ и можност снабдувањето повеќе да не зависи од еден правец.
Од Клечовце до границата со Србија
Македонската делница ќе биде долга 22,4 километри, со дијаметар на цевководот од 500 милиметри. Почетната точка е предвидена кај блок-станицата „Клечовце“, а трасата ќе завршува на границата со Србија, во близина на селото Сопот. Според објавените технички податоци, интерконекторот ќе има капацитет до 160.000 кубни метри природен гас на час и ќе овозможува двонасочен транспорт.
Предвидени се и 5 придружни објекти – главна интерконекторна мерна станица, редукциска станица, блок-станица и две приемно-отпремни чистачки станици. Договорот е по принципот „клуч на рака“, според моделот FIDIC, што значи дека во неговиот опфат се вклучени урбанистичкото планирање, проектирањето, изградбата и обезбедувањето одобрение за употреба.
„Рапид Билд“ е избрана како најповолен понудувач во постапката што ја спровел НОМАГАС. Истата компанија е ангажирана и на интерконекторот кон Грција, што значи дека учествува во изградбата на двете инфраструктурни врски врз кои во голема мера се темели идната гасна позиција на Македонија.
Вистинската тежина е во врската север-југ
Новата цевка кон Србија сама по себе не создава енергетски коридор. Стратешката вредност се појавува кога таа ќе се поврзе со интерконекторот кон Грција, преку кој македонскиот систем треба да добие пристап до јужните извори и до инфраструктурата поврзана со ЛНГ-терминалот во Александрополис.
Токму во тој контекст министерката Сања Божиновска оцени дека проектот отвора пристап до нови извори на гас и ја зајакнува можната улога на Македонија како регионална енергетска врска. Во објавеното образложение за проектот се нагласуваат диверзификацијата на правците, сигурноста на снабдувањето и можноста за двонасочен транспорт.
Практичната логика е јасна: гас што пристигнува од југ би можел преку Македонија да продолжи кон Србија, а оттаму кон пазарите во Централна Европа. Во обратна насока, двонасочниот систем остава простор и за снабдување од север, доколку пазарните услови и расположливите извори го бараат тоа. Тоа е значајна промена за земја која историски имала ограничен број правци за снабдување.
Роковите ќе бидат поважни од свеченото потпишување
Премиерот Христијан Мицкоски проектот го поврза со пошироката геостратешка положба на Македонија и со создавањето вертикална енергетска поврзаност преку Грција и Србија. Според неговите изјави, интерконекторот кон Грција се очекува да биде завршен порано, додека македонската делница кон Србија има договорен рок до последниот квартал на 2028 година. Неговото образложение за пошироката регионална улога на двата интерконектора го пренесе и Инфомакс.
Токму роковите се делот што треба внимателно да се следи. Во претходните македонско-српски разговори се споменуваше амбиција интерконекцијата да биде функционална порано, додека договорот потпишан денеска за македонската делница предвидува целосна реализација до четвртиот квартал на 2028 година. Од српска страна, Министерството за рударство и енергетика на Србија претходно најавуваше сопствена динамика за изградба и пуштање во работа. Тоа покажува дека конечната функционалност на интерконекторот ќе зависи од усогласувањето на работите од двете страни на границата.
Енергетски коридор – можност, а не готова состојба
За Македонија најголемата добивка не е во самото зголемување на километражата на гасоводната мрежа, туку во изборот. Повеќе влезни и излезни точки значат поголема способност за реакција при прекин на одредена рута, различни понуди на пазарот или нова енергетска криза. Во таа смисла, интерконекторите со Грција и Србија можат да имаат вредност и за домашната економија и за регионалната трговија со енергија.
Проектот е планиран и со перспектива инфраструктурата во иднина да може да се приспособува за транспорт на водород, што го врзува со подолгорочните европски политики за декарбонизација. Тоа, сепак, останува перспектива. Денешниот конкретен факт е многу поприземен: потпишан е договор од 29,4 милиони евра за 22,4 километри македонска делница, со определен изведувач и рок.
Дури кога цевките на југ и на север ќе станат функционален систем, ќе може да се измери дали Македонија навистина станала регионален енергетски коридор. Потписот од 27 август е важен токму затоа што од тој момент политичката амбиција почнува да се мери со градба, рокови и реален проток на гас.
