Два роботa, едно оро и една политичка порака

Српскиот претседател Александар Вучиќ повторно ја избра сцената што најлесно патува низ социјалните мрежи: кратко видео, необичен кадар, малку хумор и доволно симболика за да се зборува за него. Во објавата на неговиот Инстаграм-профил се појавуваат два роботa, наречени Милутин и Драгутин, облечени во српска народна носија и со шајкачи на главите, како играат „Моравац“ – едно од препознатливите српски ора.

Според објавите на регионалните медиуми, Вучиќ се пошегувал дека роботите играат подобро од него, а видеото го искористил и за да повика граѓани на политички собир најавен за 27. јуни пред Собранието на Србија во Белград. Така, она што на прв поглед изгледа како лесна интернет-досетка станува класичен пример за современа политичка комуникација: технологија за внимание, традиција за емоција и видео за брзо ширење.

Овој спој не е случаен. Во време кога политиката сè почесто се натпреварува за секунди внимание, роботите Милутин и Драгутин не се само „технолошка атракција“. Тие се сцена. А сцената е внимателно избрана: фолклорот не се користи како културно наследство што се толкува, туку како препознатлив знак што веднаш произведува чувство на блискост, припадност и национален ритам.

Традицијата како костим на технолошката иднина

Најинтересниот дел од видеото не е тоа што роботите играат. Денес веќе не е чудо машина да оди, да мавта, да имитира движење или да стане дел од јавен перформанс. Поважно е што тие се облечени во носија. Таа одлука ја менува пораката: иднината не се претставува како студена лабораторија, туку како продолжение на народната слика за себе.

Тоа е силна визуелна формула. Роботот сам по себе може да изгледа далечно, странско, индустриско. Робот во носија веднаш станува „наш“, припитомен, воведен во симболичкиот дом. На тој начин технологијата не се продава само како иновација, туку како национален проект со емоционална амбалажа.

Токму затоа ова видео вреди да се гледа пошироко од неговата хумористична површина. Тоа се надоврзува на една поголема регионална приказна за роботиката, индустријата и политичката употреба на вештачката интелигенција. Паноптикум веќе пишуваше за српските најави за хуманоидни роботи, фабрики и податоци, како и за моментот кога вештачката интелигенција ќе слезе од екранот и ќе стане физичка сила во секојдневието.

Фолклорот не е реквизит, туку меморија

Во вакви сцени секогаш постои една тенка линија: меѓу духовита промоција и претворање на традицијата во реквизит. Народната носија, орото, ритамот и заедничкото движење не се обичен визуелен украс. Тие се дел од културна меморија, од начинот на кој заедниците се препознавале, славеле, тагувале, се собирале и се пренесувале од поколение на поколение.

Затоа роботите што играат оро можат да бидат симпатична слика, но и повод за посериозно прашање: што се случува кога традицијата станува содржина за алгоритам? Дали ја приближуваме до нова публика или ја претвораме во костим за политички настап? Одговорот зависи од контекстот, намерата и мерката.

И во македонскиот културен простор орото никогаш не било само чекор. Тоа било ритам на заедницата, јазик на телото и паметење во движење. Затоа не е случајно што Паноптикум посвети одделни текстови на македонските ора како жив ритам на традицијата и на „Танец“ како жива меморија на македонскиот фолклор. Фолклорот има сила затоа што не е измислен за камера. Тој доаѓа од животот.

Политика во ерата на краткото видео

Објавата на Вучиќ брзо беше пренесена од повеќе македонски медиуми кои наведуваат дека роботите Милутин и Драгутин играат „Моравац“ и оти видеото било придружено со политички повик за собир во Белград. Оригиналната објава е врзана со профилот на Вучиќ на Инстаграм, каде видеото функционира токму како што функционира современата политичка порака: кратко, визуелно, лесно преносливо и доволно необично за да стане тема.

Тоа е логиката на политиката во ерата на краткото видео. Денешниот јавен настап не мора да има долга говорница за да испрати порака. Доволни се неколку секунди, симбол што сите го разбираат и реченица кои медиумите лесно ќе ја пренесат. Во тој систем роботот што игра оро е поефикасен од соопштение затоа што не бара трпение од публиката. Тој бара само поглед.

Но токму тука лежи и проблемот. Кога политичката порака станува претежно спектакл, граѓанинот ризикува да остане гледач, а не учесник. Наместо расправа за индустриски политики, работни места, технологија, податоци, инвестиции и јавен интерес, вниманието се врзува за смешната сцена. А сцената, колку и да е духовита, не смее да го замени прашањето: кому му служи иднината што ни се претставува?

Иднината не игра оро сама од себе

Роботите Милутин и Драгутин можеби ќе останат само дневна интернет-атракција. Но сликата што ја произведоа е поважна од самиот клип. Таа покажува како технологијата, фолклорот и политичкиот маркетинг сè почесто се спојуваат во еден ист кадар.

Иднината не доаѓа гола. Некој секогаш ја облекува. Понекогаш во лабораториски мантил, понекогаш во деловен костум, понекогаш во народна носија. Прашањето е дали ќе ја гледаме само облеката или ќе прашаме кој ја крои, кој ја финансира, кој ја користи и каков човек треба да остане во свет во кој и машините веќе знаат да играат.