fbpx Прескокни до главната содржина Opens in a new tab

Фулбрајт одбележа 80 години во Македонија – академската размена како инвестиција во знаење и доверба

Фулбрајт одбележа 80 години во Македонија - академската размена како инвестиција во знаење и доверба

Фулбрајт програмата, една од најпрепознатливите меѓународни шеми за академска и културна размена, одбележа 80 години од своето основање. На јубилејниот настан во Македонија, министерката за образование и наука Весна Јаневска порача дека академската размена останува значајна инвестиција во знаењето, професионалниот развој на младите и градењето долгорочна доверба меѓу државите.

За значењето на програмата говореа и в.д. амбасадорката на САД во Македонија Никол Варнс и професорот Атанас Кочов, поранешен претседател на американско-македонската алумни асоцијација. Како што соопшти Министерството за образование и наука, одбележувањето беше и потсетник дека зад стипендиите и академските престои стои поширока идеја: луѓето од различни општества да се запознаваат преку учење, истражување и непосредна соработка.

Осум децении идеја што не старее

Според официјалната историја на Фулбрајт, програмата е основана во 1946 година, кога американскиот претседател Хари С. Труман го потпишал законот предложен од сенаторот Џеј Вилијам Фулбрајт. Основната замисла била едноставна, но далекусежна: во свет што штотуку излегувал од Втората светска војна, образованието и академската размена да станат алатка за подобро меѓусебно разбирање. Денес таа мрежа опфаќа повеќе од 160 земји и останува една од најпознатите меѓународни програми од ваков вид.

Токму на тој континуитет се задржа и Јаневска. Нејзината порака беше дека првичната визија на програмата не е историска формула што стои во архивите, туку жива идеја што има тежина и денес, во време на нови политички, општествени и вредносни поделби. Меѓународната академска соработка, според неа, не создава само можности за индивидуален напредок, туку и партнерства и меѓусебна доверба што остануваат и по завршувањето на една генерација стипендисти.

Тоа е важно и затоа што ваквите програми никогаш не се сведуваат само на престој во странство. Во нивната најдобра форма, тие се претвораат во двонасочен процес: младите, истражувачите и професионалците заминуваат за да стекнат знаење и искуство, но вистинската вредност станува видлива дури тогаш кога тоа знаење се враќа дома и почнува да создава нова работа, нови истражувања и нови институционални стандарди.

Повеќе од стипендија – академска мрежа што трае

На одбележувањето, Варнс посочи дека низ Фулбрајт досега поминале повеќе од 450.000 студенти, истражувачи и професионалци од над 160 земји. Официјалните информации за програмата ја опишуваат Фулбрајт како водечка американска меѓународна програма за академска размена, чија мисија е преку образованието да го зајакнува меѓусебното разбирање меѓу луѓето и општествата.

Прочитај и за ... >>  Изборниот законик заглави меѓу дијаспората, амандманите и недовербата

Нејзината тежина, секако, не е само во бројките. Во текот на осумте децении, Фулбрајт стана простор низ кој поминале научници, професори, уметници, претприемачи и јавни личности, а официјалната историја на програмата наведува и повеќе од 60 алумни добитници на Нобелова награда. Тоа не значи дека секој учесник мора да стане светски познато име за да се смета програмата за успешна. Понекогаш доволно е еден човек да се врати со нова истражувачка навика, поинаков пристап кон наставата или поширока професионална мрежа, па ефектот да се почувствува многу подалеку од биографијата на поединецот.

Токму таа димензија е особено важна за Македонија. Во општество во кое темата за мобилноста на младите редовно се судира со прашањето за нивното останување или враќање, ваквите програми не можат да се гледаат само како личен успех на поединецот. Тие се и тест за капацитетот на државата, универзитетите и институциите да создадат средина во која стекнатото искуство ќе може да се преточи во работа, истражување и развој. Panoptikum веќе пишуваше за изборите пред новата генерација студенти и условите за нивно враќање дома, а оваа тема логично се надоврзува и на прашањето што следува по меѓународното искуство.

Прочитај и за ... >>  Извештајот на ЕК за Македонија 2026: уставните измени ја држат вратата затворена, корупцијата ја држи државата назад

Што значи Фулбрајт за Македонија

Во таа смисла, пораката на професорот Атанас Кочов беше особено практична. Тој потсети дека искуството стекнато преку студиски престој во САД суштински може да го промени начинот на кој некој истражува, предава и ја разбира сопствената професија. Кога таквото искуство не завршува како лична белешка во биографијата, туку продолжува во лаборатории, факултети, училници и институции, тогаш една стипендија станува многу повеќе од образовна привилегија – станува вложување во човечки капитал.

За Македонија тука има уште една важна димензија. Академската размена не значи само испраќање наши студенти и истражувачи во САД, туку и доаѓање американски студенти, професори и научници тука. Токму преку тие контакти настануваат неформални мостови што подоцна знаат да прераснат во заеднички проекти, универзитетска соработка и институционални партнерства. Во поширок контекст, тоа е дел од истата слика за меѓународна образовна поврзаност за која Panoptikum пишуваше и во текстот за образовната и научната соработка со Јапонија.

Осумдесетгодишнината на Фулбрајт, затоа, не е само пригоден јубилеј што се одбележува со свечени говори. Таа отвора едно многу попрактично прашање: дали знаеме што да правиме со знаењето, контактите и искуствата што ги создаваат ваквите програми. За млад човек, Фулбрајт може да значи пристап до универзитет, лабораторија или истражувачка средина што инаку би била тешко достапна. За државата, вистинскиот предизвик почнува потоа – дали тој капитал ќе добие простор да создава вредност и дома.

За авторот: Љупчо Димитровски

Долгогодишен радио и ТВ новинар, писател и медиумски уредник со повеќе од 40 години искуство во електронските медиуми. Автор е на над 150 книги и основач на порталот Panoptikum.mk, како продолжение на култната емисија „Паноптикум“, со силен фокус на комуникација и новинарство.

За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.
ДО СИТЕ НОВИ АКТУЕЛНОСТИ ВО „ШТО ИМА НОВО?“