Колку е важен насловот на една книга? Ако искрено погледнеме околу нас, во ова време на маркетинг, брзо внимание и бескрајна конкуренција, се чини дека насловот понекогаш станува поважен дури и од самата книга. Парадоксално, но и прилично логично. Насловот е првата врата. Првата провокација. Првата мамка.
Не е случајно што во книжевниот свет одамна постои една навистина необична награда која го слави токму тоа – апсурдот, чудноста и бизарноста на насловите.
Кога насловот станува настан сам по себе
Во 1978 година британското списание The Bookseller ја создава наградата „Diagram Prize“ – признание за најбизарен наслов на книга во светот.
Наградата е симболична. Победникот добива шише шампанско. Но славата што ја носи победата е далеку поголема од тоа.
Она што ја прави оваа награда толку посебна е фактот дека содржината на книгата воопшто не се зема предвид. Се оценува само насловот. Ништо повеќе.
Токму таа идеја ја прави целата работа толку забавна – и толку симптоматична за нашето време.
Наградата настана по иницијатива на колумнистот Horace Bent од списанието The Bookseller. Неговата идеја била едноставна: ако насловите веќе стануваат сѐ поекстравагантни за да привлечат внимание, тогаш зошто тоа да не се претвори во игра?
И играта трае веќе повеќе од четири децении.
Како се избира најчудниот наслов
Процедурата е едноставна и прилично демократска.
Издавачи, книжари и книжарници ги номинираат книгите. Потоа жири составува кратка листа на финалисти. На крајот читателите гласаат онлајн и го избираат победникот.
Еден важен услов сепак постои: книгата мора навистина да биде објавена.
Жирито со текот на годините научило дека луѓето имаат богата фантазија, па неретко се појавувале измислени наслови. Но идејата е да се награди вистинска книжевна бизарност, не измислена.
Интересно е што многу од тие наслови звучат толку апсурдно што човек тешко поверува дека навистина постојат.
А сепак – постојат.
Кога апсурдот победува
Во 2008 година, по повод триесетгодишнината на наградата, беше организиран специјален избор за најбизарен наслов во последните три децении.
Победи книгата „Greek Rural Postmen and Their Cancellation Numbers“.
Ако сакате да видите како изгледа ова чудо од наслов, можете да го погледнете во архивата на Diagram Prize.
Фаворит во трката, барем според обложувалниците, беше уште поапсурдниот наслов:
„People Who Don’t Know They’re Dead: How They Attach Themselves to Unsuspecting Bystanders and What to Do About It“.
Но, на крајот читателите решија дека поштарите од грчките села сепак се победничката бизарност.
Книжевни наслови што звучат како шега
Кога ќе почнете да ги читате номинираните наслови низ годините, се отвора еден цел паралелен универзум.
Еве само дел од тие книжевни бисери што навистина постојат:
- „Madame како претприемач: Управување со кариерата во куќната проституција“.
- „Природно зголемување на градите со целосна моќ на умот“.
- „Како да се врши голема нужда во шума: Еколошки пристап кон изгубената умешност“.
- „Како да се избегнат големи бродови“.
- „Да се живее со луди задници“.
- „Заштитете го својот коњ од бомби“.
- „Колку зелените биле нацисти?“.
- „Тетовирани жени од планински региони и дагестански кутии за прибор“.
- „Метафизика на павијанот“.
- „Рабна консултација на дебелото црево“.
Човек не знае дали да се смее, да се чуди или да се восхитува на храброста на авторите.
Но едно е сигурно – таков наслов не се заборава.
Математика, плетење и книжевна слава
Еден од победниците што често се споменува е книгата „Crocheting Adventures with Hyperbolic Planes“.
Авторката е математичарката Daina Taimina од Универзитетот Корнел.
Да, добро прочитавте.
Книга за геометрија која користи плетење за да ги објасни сложените концепти на хиперболичка геометрија.
На прв поглед – бизарно.
Но всушност станува збор за сериозна научна работа која покажува дека математиката може да се разбере и преку ракотворби.
И тука лежи убавината на целата приказна.
Зад некои од најчудните наслови често се кријат најсериозни идеи.
Маркетинг, внимание и современиот читател
Кога човек малку ќе размисли, оваа награда не е само хумористична епизода од книжевниот свет.
Таа е и огледало на времето во кое живееме.
Во ерата на алгоритми, брзи скролувања и внимание што трае неколку секунди, насловот станува оружје.
Кој ќе го привлече погледот – тој победува.
Затоа понекогаш се случува насловот да биде толку чуден, толку провокативен или толку апсурден што станува приказна сам за себе.
И можеби токму затоа оваа награда опстојува толку долго.
Затоа што не ја слави глупоста.
Туку човечката способност да се игра со јазикот, со апсурдот и со љубопитноста.
А тоа, ако сме искрени, отсекогаш било срцето на книжевноста.
