Албанскиот премиер Еди Рама вчера повторно ги обвини внатрешните и надворешните фактори за организирање на насилството што ги следи протестите во Албанија, тврдејќи дека зад дел од немирите стојат сили заинтересирани за дестабилизација не само на земјата, туку и на Европа. Паралелно со овие обвинувања владата најавува построги мерки за учесниците во насилни инциденти, додека студентите продолжуваат да го отфрлаат повикот на Рама за дијалог.
Протестниот бран во Тирана трае веќе повеќе од една недела, а демонстрациите што започнаа со студентски барања за подобри услови во образованието постепено се споија со поширокото антивладино незадоволство и барањата за оставка на премиерот. Во повеќе наврати протестите прераснаа во судири со полицијата, со повредени, приведени и оштетен јавен и приватен имот. Reuters претходно објави дека протестите се поврзани и со незадоволството поради корупцијата, состојбата во образованието и недостигот од економска перспектива за младите.
Рама зборува за „оркестрирано насилство“
На средба со претставници на банкарскиот сектор Рама изјави дека за владата „нема сомнеж“ дека насилството е оркестрирано и поврзано со внатрешни и надворешни фактори. Во своето излагање тој ги спомена радикализирани младински групи, криминални структури и движењето „Антифа“, а тврдеше и дека постои поддршка од странски сили заинтересирани за дестабилизација на Албанија и Европа.
Оваа теза Рама ја повторува неколку дена. Претходно зборуваше за „странски раце“ и за поширока „хибридна војна“, а во јавните настапи ги поврзуваше немирите и со странско влијание и дезинформациски активности. Сепак, јавно достапни докази што независно би потврдиле дека сегашните протести или насилните групи се организирани од конкретна странска држава досега не се презентирани. Затоа, тврдењето за странско организирање останува политичко тврдење на премиерот, а не независно утврден факт. Официјалниот говор на Рама е објавен и на страницата на Владата на Албанија.
Panoptikum претходно пишуваше за токму оваа линија на конфликтот во анализата „Еди Рама меѓу улицата и ‘странската рака’: што навистина го храни бунтот во Албанија“, во која беше посочено дека домашните причини за незадоволството – образованието, корупцијата, пазарот на трудот и чувството на младите дека немаат перспектива – остануваат видлив дел од кризата и покрај обвинувањата за надворешно влијание.
Регистар за насилници и построги правила за маскираните демонстранти
Рама најави и пакет мерки со кои владата сака поостро да реагира на насилството. Според неговите најави, се разгледува регистрирање на лица што учествувале во насилни инциденти, ограничување на нивниот пристап до одредени објекти и транспортни точки, како и построго постапување со лица што на протести се појавуваат со покриено лице.
Премиерот најави дека ќе се утврдува и одговорноста за профили на социјалните мрежи што повикуваат на насилство, додека семејствата би можеле да бидат обврзани да ја надоместат штетата што ја предизвикале малолетници. Тој се повика на практики во други европски држави, а најавените мерки допрва треба да добијат конкретна правна форма и да поминат низ соодветните институционални процедури.
Насилството во досегашните протести е добро документирано. Демонстранти фрлаа камења, пиротехнички средства и молотови коктели, а полицијата употребуваше солзавец, водени топови и други средства за растерување. Според извештаите на меѓународните медиуми, меѓу повредените има и демонстранти и голем број полициски службеници. Истовремено, дел од протестите и собирите останаа мирни, поради што разликувањето меѓу мирните демонстранти и групите што учествуваат во насилство станува едно од клучните прашања во политичката пресметка околу протестите.
„Столчињата за дијалог“ повторно уништени
Во центарот на политичката симболика повторно се најдоа и столчињата што Рама ги постави пред својата канцеларија како повик за разговор со студентите. Откако претходните беа превртени и оштетени, премиерот постави нови, повикувајќи ги студентите и професорите да седнат на разговор.
И вториот обид заврши со отфрлање на иницијативата. Новопоставените столчиња повторно биле искршени, додека студентите и дел од професорите продолжиле со протестните активности. Албанскиот медиум Exit претходно објави дека демонстрантите го отфрлаат ваквиот повик за дијалог, повикувајќи се на полициското постапување и апсењата во изминатите денови.
Тоа е и највидливата слика на сегашниот политички јаз: Владата тврди дека нуди разговор, а дел од демонстрантите сметаат дека условите за таков разговор веќе не постојат. Во меѓувреме, протестите се проширија надвор од Тирана и од чисто студентска тема прераснаа во поширока политичка криза.
Меѓу правото на протест и одговорноста за насилството
Рама инсистира дека правото на мирен протест не е спорно, но дека насилството мора да има правни последици. Неговите противници, студентите и дел од граѓанските групи, пак, бараат политичка одговорност за проблемите што го предизвикаа незадоволството и укажуваат на постапувањето на полицијата.
Токму тука се вкрстуваат двете приказни за денешна Албанија. Едната е приказната на Владата за организирано насилство, радикализација и странски интереси. Другата е приказната на улицата за образование, корупција, економска перспектива и недоверба во политичките елити. Насилството може да се утврдува низ снимки, истраги и судски постапки. За тврдењето дека зад него стојат странски сили ќе бидат потребни и докази што ќе можат да бидат проверени надвор од политичката реторика.
Извор
– Associated Press – независен контекст за протестите, судирите, приведените и повредените во Тирана; AP News
