Премиерот Христијан Мицкоски повторно побара Европската Унија директно да се вклучи во разговорите меѓу Македонија и Бугарија, оценувајќи дека досегашните билатерални средби не носат суштински напредок. Софија, пак, останува на ставот дека е отворена за дијалог, но обврските преземени во европската преговарачка рамка треба да бидат исполнети.
Премиерот Христијан Мицкоски ја засилува иницијативата Европската Унија да добие поактивна улога во разговорите меѓу Скопје и Софија, оценувајќи дека спорот меѓу двете земји е билатерален и дека присуството на претставник на Брисел би овозможило аргументите на двете страни да бидат директно слушнати.
Во интервју за МТВ Мицкоски изјави дека досегашните билатерални средби се одржуваат повеќе формално отколку со реална можност за надминување на несогласувањата. Според него, токму затоа Европската Унија треба да биде присутна во идниот процес.
Мицкоски: Не сакаме политичка авантура без предвидлив крај
Клучниот аргумент на премиерот е дека Македонија не треба повторно да влегува во политички процес без јасно дефинирани услови и без извесност што би следувало по исполнувањето на договореното. Мицкоски порача дека Владата е подготвена да ги презентира своите аргументи и да ги слушне аргументите на бугарската страна, но смета дека тоа треба да се случи во присуство на Европската Унија.
Тој го опиша односот со Софија како реален билатерален спор и оцени дека токму неподготвеноста на Бугарија да прифати трет учесник може да произлегува од настојувањето прашањето да не биде третирано како такво.
Неколку дена претходно, во интервју дадено од Вашингтон, Мицкоски исто така порача дека Македонија не се повлекува од разговорите, но дека пред секој нов политички чекор е потребна поголема доверба и „предвидлив крај“ на процесот.
Софија: Отворени сме за дијалог, но обврските остануваат
Бугарската позиција е поинаква. Бугарското Министерство за надворешни работи на 25 септември соопшти дека Софија останува отворена за конструктивен дијалог со Македонија, но дека напредокот кон членство во Европската Унија зависи од исполнувањето на веќе преземените обврски и од почитувањето на добрососедските односи.
Оттаму произлегува и суштинската разлика меѓу двете позиции: Скопје бара поширока европска вклученост и дополнителна политичка предвидливост, додека Софија се повикува на веќе договорената европска рамка и на обврските што произлегуваат од неа.
Уставните измени остануваат клучната точка во европската рамка
Независно од новите политички предлози, формалната позиција на Европската Унија и натаму се темели врз Преговарачката рамка усвоена во 2022. година.
Во официјалната позиција на ЕУ е предвидено следната меѓувладина конференција, со која би се завршила почетната фаза на преговорите, да се одржи по стапувањето во сила на уставните измени со кои во Уставот би биле вклучени и граѓани што се дел од други народи, меѓу нив и Бугарите. Европската комисија и во извештајот за Македонија од 2025 година констатира дека таквите уставни измени сè уште не се усвоени и повторно ги поврзува со натамошното придвижување на пристапниот процес.
Преговорите за членство формално ја започнаа својата почетна фаза со меѓувладината конференција во јули 2022 година, а скринингот на европското законодавство беше завршен во декември 2023. година.
Скопје бара ЕУ како трет учесник
Последните изјави на Мицкоски покажуваат дека Владата се обидува да го промени политичкиот формат на идните разговори без официјално повлекување од европскиот процес.
Премиерот претходно посочи дека прашањето за Бугарија го отвора во разговорите со европските партнери, вклучително и со претставници на Европскиот совет и Европската комисија. Според него, присуството на ЕУ би требало да обезбеди двете позиции да бидат разгледувани во поширока европска рамка. Прашањето за европско посредување особено доби на значење во текот на изминатата недела, кога повторно беше отворена можноста ЕУ да стане своевиден „трет играч“ во разговорите меѓу Скопје и Софија.
Две различни толкувања на истиот процес
Во сегашната фаза нема спор околу тоа дека Македонија и Бугарија треба да разговараат. Разликата е во тоа како треба да изгледа тој дијалог и што треба да му претходи на следниот чекор во евроинтеграцијата. Македонската Влада бара политички гаранции, поголема вклученост на Брисел и процес за кој однапред ќе биде појасно што следува по исполнувањето на договорените услови.
Бугарија, од друга страна, упатува на веќе постигнатите договори и на европската рамка од 2022 година, сметајќи дека следните чекори се веќе утврдени.
Европската Унија засега формално не ја променила рамката: уставните измени и натаму остануваат дел од условите за преминување кон следната фаза од пристапните преговори. Токму затоа, следното прашање не е само дали Скопје и Софија ќе продолжат да разговараат, туку дали Брисел ќе прифати поактивна политичка улога во тие разговори — и дали таквиот формат може да создаде простор за надминување на сегашниот застој.
