Европската централна банка денеска во Берлин одлучува за каматните стапки во момент кога инфлацијата во еврозоната повторно се оддалечува од целта од 2%. Пазарите и мнозинството економисти очекуваат депозитната стапка да биде зголемена за 25 базични поени – од сегашните 2,25% на 2,50% – што би било второ зголемување годинава. Официјалната одлука ЕЦБ треба да ја објави попладнево, по состанокот на Управниот совет. ЕЦБ на својата официјална страница и натаму како важечка ја наведува депозитната стапка од 2,25%.
Причината за новото заострување повеќе не е истата инфлациска приказна што Европа ја живееше пред неколку години. Овојпат во средиштето е енергијата. Продолжената војна меѓу САД и Иран и нарушувањата околу транспортните патишта во Заливот повторно ја турнаа нафтата над 100 долари за барел и го вратија ризикот од поскапувања во европската економија.
Инфлацијата повторно е над комфорната зона на ЕЦБ
Најсилниот аргумент за зголемување на каматите дојде од августовските податоци. Според прелиминарната проценка на Евростат, годишната инфлација во еврозоната достигнала 3,3%, по 2,9% во јули. Уште повпечатлива е структурата на растот: енергијата во август била поскапа за 14,3% на годишно ниво, наспроти 10,3 проценти еден месец претходно.
Токму тука се наоѓа дилемата со која се соочува ЕЦБ. Енергетскиот шок може брзо да ја подигне вкупната инфлација, но каматните стапки не можат да произведат повеќе нафта ниту да ги отворат загрозените транспортни коридори. Нивната задача е друга – да спречат првичното поскапување на енергијата да се прелее во поширок бран на цени, плати и инфлациски очекувања.
Во јули Управниот совет реши да не ги менува каматите, оценувајќи дека треба да се види колкави ќе бидат траењето и последиците од енергетскиот шок. Тогаш депозитната стапка остана на 2,25%, откако во јуни беше зголемена за четвртина процентен поен. Во јулската одлука ЕЦБ јасно порача дека нема однапред зададена патека за каматите и дека секој следен потег ќе зависи од податоците.
Поголемото прашање е што ќе следува по 2,50%
Самото денешно зголемување веќе не е најголемата непозната. Пазарите речиси целосно го вградија во цените сценариото за раст од 25 базични поени. Многу поважна ќе биде пораката што претседателката на ЕЦБ, Кристин Лагард, ќе ја испрати за наредните месеци: дали 2,50% ќе бидат врв на овој краток циклус или Европа треба да се подготви за уште повисоки камати.
Анкетата на Reuters меѓу економистите покажува дека мнозинството очекува денешниот потег да биде второто и последно зголемување во овој циклус, со депозитна стапка од 2,50% најмалку до средината на 2027. година. Тоа, меѓутоа, не е единственото сценарио. Deutsche Bank веќе ја промени својата прогноза и очекува уште едно зголемување во декември, до 2,75%, доколку енергетскиот притисок продолжи.
Затоа цената на нафтата во наредните недели може да биде речиси исто толку важна за европската монетарна политика колку и класичните показатели за плати, потрошувачка и економски раст. Ако шокот остане концентриран во енергетиката и постепено ослабне, аргументите за продолжено зголемување на каматите ќе бидат послаби. Ако повисоките трошоци почнат да се прелеваат врз транспортот, производството и услугите, просторот на ЕЦБ за пауза ќе стане потесен.
Што значат повисоките камати за граѓаните и компаниите
Една промена од 2,25% на 2,50% не значи дека сите кредити следниот ден автоматски ќе поскапат за ист износ. Преносот на монетарната политика се одвива преку финансиските пазари, банкарското финансирање, референтните стапки и условите под кои банките одобруваат нови кредити. За домаќинствата и компаниите во еврозоната, сепак, подолг период со повисоки камати значи поскапо задолжување и послаб простор за брзо враќање на евтиниот кредит.
Истата насока е важна и за Македонија, иако одлуката на ЕЦБ не се пресликува механички врз домашните банкарски камати. Европските финансиски услови, движењето на еврото, цената на финансирањето и увезената инфлација се дел од поширокото опкружување во кое работат и македонските банки и компании. За штедачите повисоките стапки можат да создадат подобри услови за принос, додека за должниците периодот на поскапи пари може да трае подолго од претходно очекуваното.
Денешната одлука затоа ќе биде важна, но уште поважни ќе бидат новите прогнози на ЕЦБ и зборовите на Лагард по состанокот. Ако стапката навистина се искачи на 2,50%, бројката брзо ќе стане позната. Вистинската информација за пазарите ќе биде дали зад неа стои точка – или запирка.
