Административен службеник кој две години последователно ќе биде оценет со најниската оценка „1 – не задоволува“ ќе го загуби работното место по сила на закон. Собранието ги усвои измените и дополнувањата на Законот за административни службеници по скратена постапка, со кои се менуваат правилата за оценување, унапредување, одговорност и статус на дел од службениците во јавната администрација.
За измените гласаа 65-мина пратеници, еден беше против, а опозициските пратеници не ги поддржаа. Најголемо внимание предизвика токму новата последица од две последователни негативни годишни оценки – престанок на работниот однос.
Од намалување на платата до престанок на работниот однос
Промената е суштинска ако се спореди со решението во основниот Закон за административни службеници донесен во јули 2025 година. Во неговиот член 56 беше предвидено административниот службеник оценет со „1 – не задоволува“ да биде упатен на дополнителна обука и да не може да биде унапреден во следните три години. Доколку истата оценка ја добие две години последователно, санкцијата беше намалување на платата за 20 проценти во период од шест месеци.
Со новоусвоените измени, оваа последица станува значително построга: по две последователни оценки „1 – не задоволува“ работниот однос престанува по сила на закон. Таквото решение беше наведено и во образложението на предлог-измените на Законот за административни службеници.
Самата оценка „1“ во системот не е предвидена како произволна квалификација. Во Законот за административни службеници од 2025 година таа се однесува на службеник кој не ги извршува работните цели и задачи, не ги почитува роковите или не го покажува потребното ниво на стручност и компетенции. Законот предвидува и претходно писмено предупредување за утврдените пропусти, најдоцна три месеци пред завршувањето на периодот за оценување.
Унапредување само преку интерен оглас
Отказот по две негативни оценки е највидливата, но не и единствената промена. Се укинува можноста административен службеник да биде унапреден без објавување интерен оглас. Намерата, според предлагачите, е напредувањето да биде достапно под еднакви услови и да се засили примената на мерит-системот.
Прашањето е особено чувствително во администрација во која изборот, напредувањето и наградувањето на кадарот со години се поврзуваат со пошироката дебата за професионализација и департизација. Panoptikum неодамна пишуваше за најавениот единствен систем на плати во јавниот сектор, каде повторно во средиштето е истото прашање – дали различните институции можат да функционираат според јасни, споредливи и однапред познати правила.
Измените дополнително ги уредуваат дисциплинската и материјалната одговорност на службениците, како и дел од постапките за одлучување. Според објавените образложенија, целта е постапките да се водат побрзо и поекономично, при што се задржува правото на жалба.
Собраниската служба и политичкиот спор околу измените
Дел од измените се однесува и на статусот на службениците во Собранието и регулаторните тела. Пратениците од ВМРО-ДПМНЕ ги образложиле измените како чекор кон поголема независност во работењето на административните служби, додека СДСМ изразила спротивни оценки, особено за положбата на собраниската служба.
Спорот продолжи и околу одредбите за оценување и санкционирање. Опозицијата предупредува дека тие би можеле да создадат простор за политички притисок врз вработените, додека владејачките пратеници ги претставуваат како дел од воспоставувањето поголема одговорност и појасни правила во системот. Дојче веле ја пренесува расправата меѓу двете страни и измените ги става во поширокиот процес на професионализација на администрацијата.
Токму затоа практичната примена ќе биде поважна од самата строгост на санкцијата. Ако негативната оценка може да заврши со губење на работното место, квалитетот на оценувањето, документацијата за работниот учинок, можноста за жалба и одговорноста на оние што оценуваат стануваат уште поважни. Систем што бара мерлив учинок од службеникот истовремено мора да бара мерливи и проверливи причини од раководителот што ја дава оценката.
Ова прашање има и финансиска страна. Panoptikum веќе пишуваше за трошоците што ги создаваат работните спорови во државните институции. Колку се посериозни последиците од кадровските одлуки, толку е поголема потребата тие да бидат правно издржани и добро документирани, за евентуалните незаконитости повторно да не завршуваат како трошок за буџетот.
Што уште носат измените?
Законските интервенции овозможуваат и усогласување на правото на плата преку посебни закони за определени категории службеници, а примената на членот 80, кој се однесува на парична награда за исклучителен ангажман, се одложува до 1 јануари 2028 година.
Со тоа реформата не се сведува само на правилото „две единици – отказ“. Во основата останува многу пошироко прашање: дали системот на оценување ќе може доследно да разликува слаб учинок од субјективна процена и дали мерит-системот ќе важи подеднакво при вработување, напредување, наградување и санкционирање. Новиот закон поставува построга последица. Начинот на кој институциите ќе ја применуваат ќе покаже дали таа ќе стане инструмент за професионална одговорност или нов извор на работни и политички спорови.
Извори релевантни за понатамошна обработка на темата
– Предлог-закон за изменување и дополнување на Законот за административни службеници – 23.09.2026 – Macedonian Chamber of Commerce
– Закон за изменување и дополнување на Законот за административни службеници – 11.09.2026 – релевантен за следење на претходните законски интервенции во истата област. Macedonian Chamber of Commerce
– Основен Закон за административни службеници од 2025 година
