Македонската уметница Дивна Пешиќ Грозданов освои прво место во категоријата апстрактен експресионизам на American Art Awards 2026. со делото „Воздигнувањето на интелигенцијата“ (The Ascendancy of Intelligence). Делото е изработено во техника масло на платно, со димензии 72 × 60 инчи – приближно 183 × 152 сантиметри.
Наградата е уште едно меѓународно признание во повеќедецениското творештво на Пешиќ Грозданов, чија биографија е необична и по тоа што две различни области – врвниот спорт и ликовната уметност – кај неа не се последователни животни поглавја, туку две линии што долго време се развиваат паралелно.
„Воздигнувањето на интелигенцијата“ и новото меѓународно признание
Според информациите објавени од повеќе македонски медиуми, награденото дело на Пешиќ Грозданов го освои првото место во категоријата апстрактен експресионизам. Веста беше објавена и во контекст на годинешното издание на American Art Awards, меѓународен натпревар во кој се оценуваат дела од повеќе области на визуелната уметност.
„Воздигнувањето на интелигенцијата“ со самиот наслов го насочува погледот кон тема што е поголема од чисто формалната игра на боја и форма – растот на свеста, стратегијата, внатрешната сила и интелектот. На профилот на уметницата делото е претставено како слика што ја истражува растечката моќ на свеста, стратегијата и внатрешната мудрост.
Тоа е важна нишка и за разбирањето на нејзината поширока работа. Пешиќ Грозданов со години создава во простор меѓу апстракцијата, експресивноста и симболичкото сликарство, а сопствениот препознатлив пристап го именува како „дивнизам“. Според нејзината официјална уметничка биографија, станува збор за израз развиван низ повеќе децении, во кој се спојуваат имагинацијата, емоцијата, симболиката и духовната енергија.
Од олимписко стрелиште до сликарско платно
Приказната на Дивна Пешиќ Грозданов има уште една димензија што тешко може да се одвои од нејзиното сликарство. Родена е во 1979, година во Кавадарци, а во спортското стрелаштво влегла уште како дете. Подоцна станува една од најуспешните македонски стрелачки, со 37 државни рекорди, две титули балканска шампионка и настапи на две Олимписки игри – во Сиднеј во 2000. и во Атина во 2004. година.
Преминот од стрелиштето кон платното на прв поглед изгледа како движење меѓу два спротивни света. Во спортското стрелаштво сè е сведено на контрола, стабилност, прецизност и способност во неколку секунди да се исклучи сè што ја нарушува концентрацијата. Во апстрактното сликарство, напротив, вредноста често се појавува токму таму каде што формата се ослободува од строгата мерка.
Кај Пешиќ Грозданов сепак овие два света имаат заедничка основа: долготрајна дисциплина. Таа почнала да слика на 13-годишна возраст и денес зад себе има повеќе од три децении ликовно творештво, самостојни и групни изложби во Македонија, САД и други земји и низа меѓународни признанија.
Нејзината ретроспективна изложба во Музеј-галеријата во Кавадарци во август 2025. година претстави над 50 дела од различни фази на нејзиното творештво. Токму ваквите пресечни точки се важни кога се зборува за современата македонска уметност: меѓународната потврда има поголема тежина кога зад неа стои континуитет, а не само еден успешен настап.
Уметност што излегува од домашната сцена
На листата на признанија што се наведуваат во биографијата на Пешиќ Грозданов се Top Art Awards 2022, International Prize Donatello 2023. во Фиренца, Career Art Awards 2023. во Санремо, како и признанија од World Art Awards и други меѓународни избори. Во 2024. година нејзиното дело „Divine Sublimity“ веќе освои прво место во категоријата апстрактен експресионизам на American Art Awards, што е потврдено и во официјалните резултати на организаторот.
Токму затоа најновото признание не треба да се гледа изолирано. Станува збор за уште една точка во подолг процес на меѓународно присуство на авторка која живее и работи во САД, а во своите јавни настапи и биографија останува поврзана со Македонија.
Тоа ја става нејзината приказна во поширок контекст на македонските автори кои бараат место надвор од домашниот културен простор. Panoptikum неодамна пишуваше и за меѓународниот пробив на Синиша Кашавелски во Sotheby’s, пример што покажува колку за еден автор се важни долгата работа, препознатливиот визуелен јазик и присуството на сцени каде националната припадност не е доволна сама по себе – делото мора да издржи споредба во поширока конкуренција.
Во време кога и самата идеја за сликарството се менува под влијание на дигиталните технологии и вештачката интелигенција, физичкиот чин на создавање масло на платно повторно добива посебна тежина. За тоа што останува човечко кога машината веќе може да произведе слика, пишувавме и во текстот „Кога машината научи да слика: што останува човечко во сликарството денес?“. Кај Пешиќ Грозданов одговорот е во долгото градење сопствен ракопис – нешто што не се добива со еден потег, без разлика дали тој е спортски, сликарски или дигитален.
Уште едно македонско име во меѓународната уметничка конкуренција
Најновото прво место на Дивна Пешиќ Грозданов има вредност пред сè како признание за конкретно дело и за авторски пат што трае со децении. Зад „Воздигнувањето на интелигенцијата“ стои уметница која веќе поминала низ различни фази, изложби и натпревари, а пред уметноста имала и кариера на највисокото олимписко ниво.
Од Кавадарци, преку олимписките стрелишта во Сиднеј и Атина, до американската уметничка сцена, нејзината биографија има необична траекторија. Новата награда не ја започнува таа приказна – таа само додава уште една меѓународна потврда дека Дивна Пешиќ Грозданов продолжува да гради место за своето сликарство надвор од границите на Македонија.
