Јуни донесе бројка што на прв поглед изгледа противречно: просечната плата во Македонија е повисока од лани, а сепак е пониска од претходниот месец. Просечната месечна исплатена нето-плата изнесувала 48.381 денар, што е за 1.163 денари помалку од мајските 49.544 денари. Во исто време, во Хрватска просечната нето-плата за истиот месец достигнала 1.555 евра.
Двете бројки не се само повод за регионална споредба. Тие отвораат поважно прашање: што навистина значи раст или пад на просечната плата кога приходите се нерамномерно распределени, а секојдневниот стандард зависи од цените, домувањето, семејните обврски и секторот во кој човек работи.
Просекот падна за 1.163 денари за еден месец
Флеш:
Според објавените податоци, просечната месечна исплатена нето-плата во Македонија во јуни изнесувала 48.381 денар. Во споредба со мај, кога просечната нето-плата изнесувала 49.544 денари, тоа е намалување од 1.163 денари. Сепак, во однос на јуни претходната година, просечната плата е повисока за 6,4%.
Токму тука статистиката бара повнимателно читање. Годишниот показател зборува за раст, додека месечното движење покажува пад. И двете тврдења можат да бидат точни во исто време, но создаваат сосема различно чувство кога се претвораат во наслов.
Најголем месечен пад на просечната нето-плата бил регистриран во трговијата на големо и мало и поправката на моторни возила и мотоцикли, во уметноста, забавата и рекреацијата, како и во снабдувањето со електрична енергија, гас, пареа и климатизација.
Просечната плата не е платата на просечниот работник
Националниот просек станува уште понејасен кога ќе се погледнат разликите меѓу секторите. Во дел од услужните дејности примањата остануваат далеку под националниот просек, додека во информациските и комуникациските дејности платите се значително повисоки.
Тоа е причината зошто една бројка не може сама да ја опише положбата на работниците. Просекот може да расте и кога голем дел од вработените заработуваат значително помалку од него, ако релативно мала група високи плати го подигнува вкупниот резултат.
Токму ова прашање Panoptikum го отвори и во анализата „Колку вреди просечната плата кога кошницата чини речиси 69.000 денари?“. Просечната плата е важен економски показател, но станува вистински значајна дури кога ќе се стави покрај реалните трошоци на домаќинството.
Платата се мери и на каса, не само во статистичка табела
Кога платите се споредуваат со животниот стандард, номиналниот износ е само почетната точка. Она што домаќинствата го чувствуваат е куповната моќ – колку храна, домување, превоз, здравје, образование и други потреби можат да се платат со приходот што останува по сметките.
Затоа реченицата „платите растат“ не е доволна за да се опише економската состојба. Истото важи и за реченицата „платите паѓаат“ ако се темели само на еден месец. Потребен е подолг период, движењето на цените и распределбата на примањата.
Пошироката слика за односот меѓу вработувањето, приходите и достоинството на трудот Panoptikum ја разгледува и во текстот „Местото каде економијата станува човечка судбина: пазарот на трудот“. Платата не е само ставка во статистички извештај – за најголемиот дел од луѓето таа ја определува границата меѓу планирање и преживување.
Хрватска со просечна нето-плата од 1.555 евра
Во истиот период регионалната споредба носи поинаква слика. Просечната нето-плата во Хрватска за јуни изнесувала 1.555 евра. Според хрватската статистика, платите и таму силно се разликуваат по дејности. Повисокиот национален просек не значи дека секој работник е блиску до таа сума, исто како што македонскиот просек од 48.381 денар не значи дека најголемиот дел од работниците ја добиваат токму таа плата.
Особено корисен показател во вакви споредби е медијалната плата. Таа го покажува износот под и над кој се наоѓа по половина од вработените и затоа често попрецизно открива каде се наоѓа типичниот работник. Од друга страна, просекот е почувствителен на многу високите примања.
Разликата меѓу две бројки е и разлика во економскиот простор
Директната споредба меѓу македонска и хрватска плата не треба да се сведе на проста конверзија од денари во евра. Различни се цените, даноците, трошоците за домување, структурата на економијата и продуктивноста. Сепак, разликата во нивото на просечните приходи е доволно голема за да остане важен показател за економската дистанца во регионот.
Таа дистанца има и човечка последица. Платата влијае врз одлуката дали млад човек ќе остане во земјата, дали семејството може да планира стан, дали непредвиден трошок станува финансиска криза и дали од работата останува нешто повеќе од покривање на основните потреби.
Вистинското прашање е што останува по платените сметки
Јунските податоци сами по себе не се доказ дека платите во Македонија влегуваат во траен пад. Едно месечно намалување не создава тренд. Но бројката од 48.381 денар е доволна причина вниманието да не остане само на годишниот процент на раст.
Просекот треба да се чита заедно со медијаната, секторските разлики, инфлацијата, минималната плата и трошоците на едно домаќинство. Дури тогаш економската статистика почнува да зборува за животот што луѓето навистина го живеат.
На крајот на месецот работникот не располага со процент. Располага со она што останало од платата откако ќе се подмират киријата или кредитот, храната, сметките, превозот и семејните обврски. Токму таму се гледа вистинската вредност на просечната плата.
