Во Памплона уште еднаш се одигра сцена што светот ја гледа како спектакл, а телото ја памети како удар. Девет лица се повредени во четвртата трка со бикови на фестивалот Сан Фермин, од кои петмина биле пренесени во болница по трката одржана на 10. јули. Најопасниот момент се случил кај свиокот кон улицата Естафета, каде што дел од биковите се лизнале и паднале, уривајќи неколку учесници на тесната калдрмисана патека.
Трката започнала во 8 часот наутро, како дел од секојдневните енсиероси што се одржуваат за време на фестивалот Сан Фермин, од 6. до 14. јули. Во оваа четврта трка учествувале бикови од сточарството Алваро Нуњез, а патеката била помината за 2 минути и 32 секунди. Шпанските медиуми јавуваат дека метежот, падовите и брзината ја претвориле трката во еден од понервозните моменти на годинашното издание.
Кога традицијата станува јавен ризик
Трката со бикови во Памплона одамна не е само локален обичај. Таа е туристички магнет, медиумски ритуал и културен знак на Шпанија, но и настан што постојано ја отвора истата непријатна дилема: колку опасност може да се нарече традиција пред да стане само организирана фасцинација со ризикот?
Во Памплона ризикот не е спореден ефект, туку дел од привлечноста. Илјадници луѓе доаѓаат да ја видат или да ја преживеат онаа кратка, хаотична дистанца меѓу човекот и животното, меѓу храброста и самоповредувањето, меѓу старото празнување и современиот спектакл. Токму затоа трката со бикови е повеќе од вест за повредени: таа е огледало на еден свет кој сака адреналин, но ретко сака да ја плати моралната цена на глетката.
На Паноптикум веќе пишувавме за етиката на коридата, за судирот меѓу културното наследство и современата чувствителност кон страдањето на животните. Сан Фермин не е идентичен со коридата, но ѝ припаѓа на истата симболичка зона: таму каде што животното станува дел од човечки ритуал, а човекот се уверува дека опасноста го прави поавтентичен.
Тесни улици, маса луѓе и секунди што решаваат
Енсиерото во Памплона е кратко, но густо искуство. Биковите тргнуваат од корралите кај Санто Доминго, минуваат низ плоштадот пред градското собрание, улицата Меркадерес и долгата Естафета, пред да стигнат до арената. Токму на тие свиоци и тесни делови, каде што брзината се судира со масата учесници, падот на еден човек лесно станува пад на повеќемина. Cadena SER забележува дека во четвртата трка имало повеќе опасни точки – кај Меркадерес, Естафета, Телефоника и влезот кон арената.}
Истражувања за динамиката на толпа при трката со бикови покажуваат дека падот на еден учесник значително ја зголемува веројатноста да паднат и други во непосредна близина. Тоа е студена научна формула за нешто што на снимките изгледа како хаос: кога телата се прегусти, стравот и брзината повеќе не се лични, туку колективни.
Сан Фермин меѓу Хемингвеј, туризмот и протестите
Светската слава на Памплона не може да се одвои од Ернест Хемингвеј и неговиот роман „Сонцето повторно изгрева“, кој пред еден век ја вгради шпанската фиеста во имагинацијата на англофонскиот свет. Во 2026. година токму стогодишнината од романот повторно го засили интересот за градот и фестивалот, особено меѓу странските посетители.
Но денешната Памплона веќе не е само романтична слика на црвени марами, бела облека и утринска трка. Таа е и град што живее под притисок на масовен туризам, безбедносни протоколи, критики од организации за заштита на животните и локална потреба да ја зачува сопствената традиција без да стане карикатура на себеси. Во таа смисла, Шпанија повторно се покажува како земја на силни симболи, за што Паноптикум пишуваше и во текстот Папата Лав XIV во Шпанија: повик за мир во земја што го продава и погледот.
Повредените како цена на спектаклот
Организаторите и локалните служби со години предупредуваат дека трката не е туристичка игра. Сепак, токму таа предупреденост често ја зголемува привлечноста: учесникот не сака само да присуствува на настанот, туку да влезе во него, да го стави телото таму каде што гледачот го става погледот.
Затоа веста за девет повредени не е изненадување, туку повторување на матрицата. Сан Фермин секоја година ја обновува старата човечка желба опасноста да се претвори во празник. Прашањето не е дали Памплона ќе престане да трча. Прашањето е колку долго современиот свет ќе може да го нарекува тоа само традиција, а не и спектакл во кој болката е вградена во програмата.
