Односите со Македонија станаа дел од завршницата на претседателската кампања во Бугарија. Во единствената телевизиска дебата пред вториот круг, Илијана Јотова и Андреј Ѓуров понудија различни толкувања за тоа кој и како ја обликувал бугарската политика околу таканаречениот „француски предлог“, но зад меѓусебните обвинувања остана една поважна порака за Скопје – основната позиција на Софија не покажува знаци на суштинска промена.
Двајцата кандидати ќе се соочат во вториот круг на претседателските избори на 1 ноември. Нивната дебата на Бугарската национална телевизија покажа разлики во политичкиот стил и во толкувањето на настаните од 2022 година, но не и пресврт околу прашањето што директно го засега македонскиот европски пат.
Јотова: Нема отстапување од договореното
Јотова во дебатата настапи со поцврста реторика и порача дека нема да отстапи од веќе договорената бугарска позиција. Според нејзиното толкување, интервенцијата на тогашниот претседател Румен Радев имала важна улога во зачувувањето на бугарските барања во процесот што доведе до француското посредување во 2022. година.
Во настапот таа повторно ги отвори прашањата за спроведувањето на Договорот за пријателство и добрососедство, правата на лицата што се изјаснуваат како Бугари и говорот на омраза. Јотова употреби и директна формулација дека нема да отстапи „ниту сантиметар“ од договореното.
Таа истовремено ја нападна политиката на поранешниот бугарски премиер Кирил Петков, обвинувајќи го дека во времето на подготовката на решението бил подготвен да ја ослаби бугарската позиција. Петков ги отфрли тие обвинувања и најави правна реакција, тврдејќи дека неговата влада, напротив, успеала бугарските барања да ги пренесе на европско ниво.
Ѓуров го брани францускиот предлог како европеизација на бугарската позиција
Андреј Ѓуров ја постави дебатата во поинаква рамка. Наместо враќање на билатералното вето како инструмент, тој го претстави францускиот предлог како механизам со кој бугарските барања станале дел од пошироката европска позиција. Во суштина, неговиот аргумент е дека Софија добила поголема политичка тежина кога прашањето било внесено во европската преговарачка рамка. Ѓуров потсети дека како претставник на тогашното парламентарно мнозинство го поддржал решението и дека денес неговата основа ја прифаќаат политички сили кои во 2022. година остро го критикувале.
И токму тука се појавува најважната точка за Македонија. Иако двајцата кандидати различно ја толкуваат политичката историја на предлогот, Ѓуров исто така го посочува внесувањето на Бугарите во македонскиот Устав како дел од европската рамка за продолжување на пристапниот процес.
Различна реторика, тесен простор за промена
Предизборниот судир, според тоа, повеќе се води околу прашањето кој ја заштитил бугарската позиција, отколку околу тоа дали таа позиција треба суштински да се промени. Таква проценка изнесе и бугарскиот новинар Румен Скрински, кој за 4ТВ оцени дека не очекува значителна промена кон Македонија без оглед на исходот од изборите.
За Скопје тоа е поважен сигнал од самата предизборна полемика. Разликата меѓу Јотова и Ѓуров може да се почувствува во политичкиот јазик, односот кон европските институции и во објаснувањето како треба да се брани бугарскиот интерес. Во условите што директно го засегаат продолжувањето на македонските пристапни преговори, просторот меѓу нив е значително потесен.
Тоа беше видливо и по првиот круг. Во анализата на Panoptikum за вториот круг меѓу Јотова и Ѓуров веќе беше посочено дека промената на претседателот може да донесе поинаков стил на комуникација, но сама по себе не значи и промена на бугарската политика кон Македонија.
Скопје бара гаранции, Софија се повикува на постојната рамка
Од македонска страна, пак, фокусот е поставен на друго прашање – дали исполнувањето на сегашниот услов навистина ќе значи продолжување на пристапниот процес без нови билатерални условувања.
Премиерот Христијан Мицкоски повторно порача дека Владата нема да презема дополнителен чекор без уверување дека со него проблемот ќе биде трајно затворен. Неговата позиција е дека процесот мора да биде „двонасочна улица“ и дека Македонија треба да добие предвидливост за она што следува по евентуалните уставни измени.
Тоа барање за гаранции веќе е централна точка во македонската дипломатска позиција. Како што Panoptikum претходно анализираше во текстот за обидите на ЕУ за деблокада на македонско-бугарскиот јазол, Брисел засега останува врзан за договорената преговарачка рамка, додека Скопје бара механизам што би спречил нов циклус на блокади.
Оттука, бугарските претседателски избори можат да влијаат врз тонот и динамиката на идната комуникација, но не треба автоматски да се читаат како можност за промена на условите. Дебатата меѓу Јотова и Ѓуров, всушност, го покажува спротивното: во Софија може да има остар спор околу тоа кој ја создал и кој ја одбранил политиката кон Македонија, додека нејзината суштина останува значително постабилна.
За Македонија затоа вистинското прашање по 1 ноември нема да биде само кој ќе седне во претседателската палата во Софија. Поважно ќе биде дали новиот политички распоред ќе создаде простор за практичен дијалог што ќе го помести спорот од предизборната реторика кон предвидлива европска рамка – и дали таквата рамка може да обезбеди продолжување на интеграцијата без постојано отворање нови билатерални прашања.
