МВР и АНБ, под раководство на обвинител од Обвинителството за гонење организиран криминал и корупција, извршија претреси на повеќе локации во Скопје. Официјално е потврдено дека се приведени повеќе лица поради сомнение за кривични дела од областа на тероризмот, додека информациите за шестмина уапсени, снајперски пушки, пиштоли и обележја на ИСИС засега остануваат неофицијални.
Нова антитерористичка операција во Скопје
Во Скопје беше спроведена координирана безбедносна акција во која учествуваа Министерството за внатрешни работи и Агенцијата за национална безбедност, под раководство на јавен обвинител од Основното јавно обвинителство за гонење организиран криминал и корупција. Она што во оваа фаза е официјално потврдено е дека претреси биле извршени на повеќе локации и дека се приведени повеќе лица поради сомнение за сторени кривични дела од областа на тероризмот. Од Обвинителството било најавено дека подетални информации ќе бидат соопштени по завршувањето на истражните дејствија.
Централното прашање не е само колку лица се приведени, туку и каква организациска структура, комуникација, финансиска поддршка или подготовка евентуално се истражува.
Додека институциите ги прибираат доказите, новинарски е неопходно да се направи јасна граница меѓу она што е официјално утврдено и она што се објавува врз основа на неименувани извори.
Што е официјално потврдено?
Според информациите што беа објавени додека операцијата сè уште траеше: акцијата се спроведувала на повеќе локации во Скопје; во неа учествувале МВР и АНБ; операцијата се одвивала под раководство на јавен обвинител од ОЈО ГОКК; приведени биле повеќе лица; сомневањата се однесувале на кривични дела од областа на тероризмот.
Во моментот на акцијата сè уште не било познато дали станува збор за веќе регистрирани екстремисти или за лица што претходно не биле евидентирани од службите.
Тоа е фактичката основа врз која во оваа фаза може да се известува без да се навлегува во шпекулации.
Што засега останува неофицијално?
Во текот на вчерашниот ден се појавија значително подетални медиумски информации: истрагата опфаќала група од околу пет лица и дека сомневањата се однесувале, меѓу другото, на индоктринација и поттикнување тероризам; при претресите наводно биле пронајдени знаме на ИСИС, оружје и муниција: уапсени се 6 лица во Скопје и околината; пронајдени се снајперски пушки, пиштоли и знамиња со обележја на ИСИС, како и опрема за нелегално копање криптовалути.
Повеќе приведени поради сомнение за тероризам е потврдена информација. Бројката 6, видот и количината на оружјето и конкретните предмети поврзани со ИСИС во моментот на првичните извештаи беа медиумски, а не официјално потврдени информации.
Што всушност ќе треба да утврди истрагата?
Самото пронаоѓање оружје или пропаганден материјал, доколку биде официјално потврдено, не ја завршува истрагата. Напротив, тогаш започнува потешкиот дел: утврдување на контекстот.
Истражителите ќе треба да одговорат на повеќе прашања.
Дали осомничените дејствувале како организирана група? Дали постоела воспоставена хиерархија или поделба на задачи? Дали комуницирале со лица од странство? Дали се вршело регрутирање или идеолошка индоктринација? Дали постоеле финансиски текови поврзани со екстремистички активности? И најважно — дали постоела конкретна подготовка, избор на цел или намера за извршување напад?
Одговорите на тие прашања се клучни за правната квалификација на случајот.
Во истрагите од ваков тип особено значајна улога имаат дигиталните докази — мобилни телефони, компјутери, комуникација преку шифрирани апликации и социјални мрежи, финансиски трансакции и контакти со други лица.
Токму дигиталната комуникација беше важен елемент и во претходни македонски истраги поврзани со ИСИС.
Радикализацијата одамна не се одвива само во физички групи
Современата радикализација сè повеќе се префрла од затворени физички кругови кон Интернет. Социјалните мрежи, затворените канали, енкриптираните апликации и пропагандните материјали овозможуваат идеолошките влијанија да се шират преку граници без членовите на одредена група воопшто физички да се сретнат.
Македонските истраги во изминатите години покажуваат токму таква промена.
Во декември 2024. година Обвинителството отвори истрага против четири лица од Гостивар и Струга. Според официјалното соопштение, првоосомничениот на почетокот на 2024. година формирал повеќе групи на Telegram, преку кои се ширел преведен пропаганден материјал на ИСИС, се регрутирале нови членови и се споделувале информации поврзани со оружје и импровизирани експлозивни направи. Обвинителството тврдеше дека групата имала намера за напад врз цивилни „меки цели“ и јавни објекти.
Ова е важен показател дека борбата против современиот тероризам не се сведува само на откривање оружје. Дел од процесот се одвива и во виртуелниот простор, каде се шират идеологијата, пропагандата и повиците за насилство.
Јануари 2025: уште четири лица под истрага
На 24. јануари 2025. година Обвинителството соопшти дека во продолжение на активностите започнати претходниот декември биле откриени уште четири лица осомничени за „терористичка организација“. При претреси на пет локации во Скопје и Гостивар биле одземени автоматска пушка, пиштол, пропаганден материјал, телефони и компјутерска опрема.
Особено значајно е што, според официјалното соопштение, истрагата открила повеќе Telegram-групи во кои бил споделуван пропаганден материјал на ИСИС и биле регрутирани нови членови. На четворицата осомничени им бил определен 30-дневен притвор.
Тој случај покажа дека истражувањето на една мрежа може да доведе до откривање поширок круг на лица и комуникациски канали.
2026.: истраги за нови онлајн мрежи
И во 2026. година Обвинителството отвори постапка во која централно место имаше онлајн радикализацијата.
Во еден предмет 5 лица беа ставени под истрага откако, според обвинителството, преку интернет-канал и група на социјална платформа во текот на 2025. и 2026. година ширеле содржини со кои се промовирала идеологијата на ИСИС и други идеолошки поврзани терористички организации.
Обвинителството наведе дека целта била ширење пропаганда, идеолошка индоктринација и глорификација на терористички дејствија и нивните извршители.
Во друг случај од 2026. година тројца осомничени беа предмет на истрага поради сомневање дека дејствувале организирано врз основа на радикални исламистички наративи, собирале средства и дека дел од нив можеби биле наменети за пропаганда и активности на Исламската држава и за набавка на оружје.
Овие случаи ја покажуваат континуираната природа на безбедносниот предизвик.
Корените на истрагите водат и кон 2019. и 2020. година
Македонија веќе имаше случаи во кои Обвинителството тврдеше дека биле формирани терористички ќелии инспирирани од идеологијата на ИСИС.
Во постапките поврзани со група формирана во 2019. година, обвинителството тврдеше дека нејзини членови обезбедувале финансиски средства, набавувале оружје и муниција и вршеле подготовки и набљудување на определени локации.
Во 2020. година тројца кумановци беа осомничени за „терористичка организација“ и „тероризам“, при што истрагата опфати претреси во Куманово и Скопје.
Подоцна беа приведени уште осум лица за кои обвинителството тврдеше дека биле дел од истата или поврзана структура. Во тој предмет официјално беше наведено дека членовите набавувале оружје и воена опрема и изработувале импровизирани експлозивни направи.
Во 2021. година Обвинителството поднесе обвинителен акт против осум лица и наведе дека дел од обвинетите собирале информации, вршеле опсервација на објекти и обезбедувале логистичка поддршка, додека еден од обвинетите преведувал и обработувал пропагандни видеоматеријали.
Хронологија на позначајните случаи
2019–2020 – според Обвинителството, формирана и проширувана била терористичка „ќелија“ инспирирана од идеологијата на ИСИС; следуваа истраги, апсења и обвиненија.
2021 – поднесено обвинение против осум лица во продолжението на предметот, со наводи за логистичка поддршка, набљудување локации и ширење радикални материјали.
Декември 2024 – четворица од Гостивар и Струга под истрага; Обвинителството соопшти дека била формирана ќелија базирана врз идеолошката матрица на ИСИС и дека биле разгледувани цивилни и јавни цели.
Јануари 2025 – приведени уште четири лица во Скопје и Гостивар; одземени оружје, пропагандни материјали и електронска опрема.
2026 – нови истраги за ширење пропаганда, онлајн индоктринација, финансирање и организирање на лица поврзани со радикални исламистички наративи.
28 септември 2026 – нова операција на МВР и АНБ во Скопје, под раководство на ОЈО ГОКК, со повеќе приведени лица поради сомнение за кривични дела од областа на тероризмот.
Од пропаганда до конкретна закана има правно значајна дистанца
При известувањето за вакви случаи мора да се избегне автоматското изедначување на сомнение, истрага и докажано кривично дело.
Приведените лица се осомничени, а конечната кривична одговорност може да ја утврди само суд во законски спроведена постапка. Исто така, поседувањето радикален пропаганден материјал, комуникацијата со определени лица и пронаоѓањето оружје се различни фактички категории. Нивната поврзаност и значењето за конкретното кривично дело мора да бидат докажани во истрагата и евентуалната судска постапка.
Токму затоа официјалното соопштение на Обвинителството по завршувањето на операцијата ќе биде пресудно за да се утврди што точно им се става на товар на приведените.
Новата безбедносна реалност: мала ќелија, голем потенцијален ризик
Современиот тероризам не мора да има класична структура со голема организација и видлива командна хиерархија.
Понекогаш станува збор за мали, лабаво поврзани групи; понекогаш за индивидуалци кои се радикализираат преку интернет; а понекогаш за мрежи што истовремено комуницираат во земјата и со лица во странство.
Затоа современите истраги сè повеќе се движат на пресекот меѓу класичната полициска работа, разузнавачките информации, финансиските истраги и дигиталната форензика.
Претходните македонски случаи веќе покажаа колку Telegram, WhatsApp и други канали можат да бидат значајни и како средство за комуникација, и како простор за ширење пропаганда и регрутирање.
Нема место ниту за потценување, ниту за создавање паника
Безбедносните институции имаат обврска сериозно да ја третираат секоја веродостојна информација што може да укажува на подготовка на терористички активности.
Но истата одговорност ја имаат и медиумите.
Во вакви случаи брзината на информацијата не смее да биде поважна од нејзината точност.
Формулацијата „пронајдено оружје и знаме на ИСИС“ има сосема различна тежина ако е содржана во официјален записник или соопштение на Обвинителството, отколку кога се темели на анонимен извор во тек на операција.
Затоа новинарскиот стандард треба да биде едноставен: она што е потврдено да се претстави како факт, она што доаѓа од извори да се означи како неофицијална информација, а она што допрва треба да се докажува да остане во доменот на сомнението.
Клучниот одговор сега го има истрагата
Акцијата во Скопје е последната во подолга низа случаи во кои македонските безбедносни и правосудни институции истражуваат радикализација, терористички организации и пропаганда поврзана со ИСИС.
Секој предмет мора да се разгледува одделно.
Во конкретниот случај допрва треба официјално да се утврдат бројот на осомничени, точните кривични дела, предметите што биле одземени, евентуалните меѓусебни врски меѓу лицата и — најважно — дали постоела конкретна намера или подготовка за терористичко дејствие.
До тогаш, најточната формулација останува:
Во Скопје е спроведена антитерористичка операција со повеќе приведени лица, додека најсериозните детали за оружјето, обележјата на ИСИС и бројот на уапсени сè уште бараат целосна официјална потврда.
