Алтернатива за Германија (AfD) убедливо победи на покраинските избори во Саксонија-Анхалт одржани вчера, освојувајќи 43,8% од вторите гласови. Според официјалниот прелиминарен резултат објавен денеска рано изутрина, партијата добива 39 од вкупно 83 места во покраинскиот парламент – само три помалку од 42 пратеници потребни за апсолутно мнозинство.
Тоа е историски резултат за AfD, која ја зголеми поддршката за околу 23% поени во споредба со изборите во 2021, година. Истовремено, Христијанско-демократската унија (CDU), која со децении беше доминантна политичка сила во покраината, падна на 17,2%. Изборната ноќ затоа не донесе само промена на првото место – таа ја отвори можеби најтешката равенка за составување покраинска влада во современа Германија.
Победа што не е доволна за самостојна власт
Целосното пребројување во сите 2.661 изборни единици го потврди распоредот: AfD 43,8%, CDU 17,2%, SPD 9,3%, Зелените 8,9%, Левица 8,6% и Алијансата Сахра Вагенкнехт (BSW) 5,3%. Излезноста достигна 77,8%, значително повеќе од 60,3% во 2021, година. Деталните бројки се достапни во официјалните резултати на изборните власти во Саксонија-Анхалт.
Распределбата на мандатите ја објаснува политичката драма подобро од процентите. AfD има 39 пратеници, CDU 15, а SPD, Зелените и Левица по осум. BSW добива пет места. Мнозинство бара 42 гласа. Тоа значи дека AfD не може сама да избере премиер, додека комбинацијата CDU-SPD-Зелени, која политички изгледа најблиска до продолжување на досегашниот модел на изолација на AfD, има само 31 пратеник.
Теоретски, мнозинства постојат. Практично, речиси секое од нив бара некоја партија да премине линија што досега ја сметала за непремостлива. CDU, SPD, Зелените и Левица повторија дека нема да соработуваат со AfD. Од друга страна, односот на CDU кон Левица исто така долго е ограничен со партиски забрани и политички резерви. Затоа изборната математика не произведе природна владина коалиција, туку парламент во кој пет мандати на BSW можат да станат пресудни.
„Заштитниот ѕид“ сега е и математички проблем
Германската политика со години го користи изразот Brandmauer – „заштитен ѕид“ – за одбивањето на традиционалните партии да влегуваат во коалиции со AfD. Саксонија-Анхалт покажува што се случува кога една партија од другата страна на тој ѕид не освојува 15% или 20%, туку речиси 44%.
Водечкиот кандидат на AfD, Улрих Зигмунд, резултатот го претстави како мандат за политичка промена и претходно зборуваше за желба за стабилна власт. Партиското раководство, вклучително и Алис Вајдел и Тино Чрупала, сигнализира дека е подготвено да разговара со други партии, додека самиот Зигмунд јавно беше повоздржан кон BSW. Анализата на германскиот јавен сервис покажува дека токму тука се појавува првата постизборна дилема во AfD: дали да бара компромис со потенцијален партнер или да инсистира дека како убедлив победник има право да ја диктира политичката насока. ARD го анализира тој внатрешен судир околу патот до власта.
Чрупала во понеделникот се обиде и да одговори на стравувањата што ги предизвикува програмата на партијата. Во интервју за ARD, запрашан за странските работници и за политиките во образованието, порача дека луѓето „не треба да се плашат“ од AfD. Но токму содржината на изборната програма – особено концептот на „ремиграција“, рестриктивниот пристап кон миграцијата и најавените промени во образованието и културните институции – ќе биде една од главните причини секој евентуален договор за владеење да се следи далеку надвор од Магдебург.
Поразот во Магдебург стигна до канцеларската функција
Вториот голем политички удар е за CDU и канцеларот Фридрих Мерц. Во 2021. година партијата во Саксонија-Анхалт имаше 37,1%, а сега падна на 17,2%. Иако станува збор за покраински избори, ваков пад тешко може да остане изолиран од федералната политика.
Анализата на ARD по изборите веќе бележи први повици од редовите на Унијата Мерц да се повлече и оценува дека неговата позиција дополнително е ослабена. Засега тоа не значи дека е започната формална постапка за негова смена, но резултатот во Саксонија-Анхалт ќе ја засили дебатата дали стратегијата на CDU кон AfD воопшто функционира и дали незадоволството од федералната влада се претвора во трајно прегрупирање на германското гласачко тело.
Тука е можеби и поважната порака од самиот изборен триумф: AfD веќе не изгледа како партија што само зема протестни гласови на маргините на системот. Во Саксонија-Анхалт таа стана убедливо најголемата политичка сила, додека традиционалната конзервативна партија остана со помалку од половина од нејзината поддршка. Прашањето за германските партии повеќе не е само како да ја ограничат AfD, туку што им нудат на гласачите што ја напуштиле политичката средина.
Франција предупредува, Европа внимателно го чита резултатот
Резултатот веднаш доби европска димензија. Францускиот министер за европски прашања Бенжамен Адад го нарече сериозен момент за Европа и порача дека политиката мора да ги слушне гневот, стравовите и загриженоста на граѓаните, но дека национализмот и ксенофобијата не можат да бидат одговор. Францускиот министер за финансии Ролан Лескир оцени дека исходот е многу загрижувачки сигнал во поширок контекст на растечката поддршка за популистички партии. Реакциите ги пренесе и Reuters.
За AfD, пак, Саксонија-Анхалт е доказ дека нејзината стратегија може да произведе резултат што до неодамна беше незамислив. Нејзини претставници веќе го поврзуваат покраинскиот успех со амбициите на федерално ниво, вклучувајќи построга миграциска политика, поинаков однос кон Русија и Украина и промени во начинот на кој Германија ги води јавните институции.
Следната пресметка затоа нема да биде само меѓу 39 и 42 пратеници. Ќе се види дали германскиот „заштитен ѕид“ може да опстане и кога изборниот победник располага со речиси половина парламент, дали BSW ќе прифати некаква форма на соработка и дали CDU ќе бара мнозинство преку партии со кои досега избегнуваше да се врзува. Според правилата на покраината, новиот парламент мора да се состане најдоцна до 6. октомври, додека за избор на нов премиер нема фиксно утврден краен рок. Дотогаш, досегашниот премиер Свен Шулце и неговата влада остануваат на должност во технички капацитет.
