Алтернатива за Германија (AfD) освои 43,8% од гласовите на покраинските избори во Саксонија-Анхалт на 6. септември 2026. година, оставајќи ја CDU далеку зад себе со 17,2%. Победата е историска по својот обем, но не ѝ носи автоматски власт на AfD: партијата доби 39 од 83 пратенички места, три помалку од мнозинството потребно за самостојно управување. Официјалните изборни резултати на Саксонија-Анхалт покажуваат и исклучително висока излезност од 77,8% – знак дека не станува збор за политички пресврт произведен од апатија на гласачите, туку за избор во кој граѓаните масовно учествувале.
Само два дена по гласањето последиците веќе не се ограничени на Магдебург. Канцеларот Фридрих Мерц е под засилен притисок, Ангела Меркел јавно го нарече резултатот „шокантен“, илјадници луѓе излегоа на улиците против AfD, а малата BSW одеднаш се најде во позиција од која може да влијае врз тоа кој и како ќе владее. Она што се случи во Саксонија-Анхалт затоа е повеќе од силен регионален резултат – тоа е тест за целата германска политичка архитектура.
Победа без мнозинство, но со политичка тежина
AfD повеќе од двојно го зголеми својот удел во споредба со претходните покраински избори и стана убедливо најсилната политичка сила. CDU, која со децении беше централниот столб на власта во Саксонија-Анхалт, го забележа најтешкиот пораз во покраината. SPD освои 9,3%, Зелените 8,9%, Левицата 8,6%, а Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) со 5,3% успеа да го мине изборниот праг.
Политичкиот парадокс е очигледен. AfD има убедливо најмногу гласови и мандати, но нема доволно пратеници за да владее сама. Останатите големи партии досега ја отфрлаа коалициската соработка со неа. Токму тој германски принцип на политичка изолација на крајната десница – познат како „Brandmauer“, односно заштитен ѕид – сега се соочува со најтешкиот практичен тест досега.
Причината не е само изборната математика. Покраинскиот огранок на AfD во Саксонија-Анхалт од 2023. година е класифициран од тамошната служба за заштита на уставниот поредок како потврдена десничарско-екстремистичка организација. Службата за заштита на уставниот поредок на Саксонија-Анхалт ја образложува оценката со ставови и политичка агитација кои, според неа, се насочени против основни принципи на германскиот демократски поредок.
Мерц ја чувствува тежината на поразот
Најголемиот проблем за CDU е што резултатот тешко може да се затвори во границите на една покраина. Канцеларот Фридрих Мерц ја презеде својата мерка на одговорност за поразот, но ја отфрли можноста да поднесе оставка и најави продолжување на реформската политика. Според податоци на Infratest dimap објавени по изборите, само девет отсто од испитаниците во Саксонија-Анхалт позитивно ја оценувале неговата политичка работа, додека незадоволството од сојузната влада било исклучително високо.
Ова го погодува Мерц во самото јадро на неговата политичка стратегија. CDU долго инсистира дека AfD треба да се победи со поефикасна влада, економски резултати, построга миграциска политика и враќање на довербата кај конзервативните гласачи. Саксонија-Анхалт засега покажува нешто друго: дел од гласачите не се вратиле кон CDU, туку преминале уште подалеку надесно.
Меркел: „Тоа е едноставно шокантно“
Симболичната тежина на поразот ја засили реакцијата на Ангела Меркел. Поранешната канцеларка и поранешна претседателка на CDU, говорејќи на Digital X во Келн, резултатот го оцени како шокантен и како вистинска пресвртница во историјата на Сојузна Република Германија. „Срцето ме боли како член на CDU“, рече таа.
Меркел посочи и на нешто што оди подлабоко од изборната тактика: демократските партии мора повторно да воспостават непосреден контакт со луѓето и поубедливо да објаснат што прават и зошто. Во нејзината реакција има признание дека проблемот не може да се сведе на етикетирање на AfD или на морална осуда на нејзините гласачи. Ако речиси 44% од излезените гласачи во една покраина избрале AfD, тогаш германскиот политички центар има проблем со довербата кој не исчезнува со коалициска аритметика.
Од гласачките места до Бранденбуршката порта
Политичкиот потрес доби и уличен одговор. На 7. септември илјадници луѓе се собраа пред Бранденбуршката порта во Берлин на протест против AfD. Полицијата процени околу 5.000 учесници, додека организаторите соопштија бројка од околу 14.000. Протести и собири имаше и во Потсдам, Дрезден, Гетинген, Ахен и повеќе други германски градови.
Тоа покажува дека Германија влегува во период на паралелна мобилизација. Едната се гледа на изборите, каде AfD добива сè поголема поддршка; другата на улиците, каде дел од општеството ја гледа можноста за нејзино доаѓање на власт како закана за демократската култура. Но протестите сами по себе не ја решаваат политичката равенка создадена од изборниот резултат.
BSW и пукнатината во „Brandmauer“
Токму тука станува значајна BSW. Партијата на Сара Вагенкнехт освои само 5,3%, но нејзините пратеници може да имаат непропорционално големо влијание врз формирањето на власта. Нејзини претставници по изборите порачаа дека не прифаќаат апсолутен „заштитен ѕид“ кон AfD и дека се подготвени да разговараат за конкретни политички проекти, иако формална коалиција засега ја отфрлаат.
Во дел од темите има допирни точки – пред сè околу енергетиката, односите со Русија и критиката кон делови од досегашната германска политика – но меѓу двете партии постојат и значајни разлики во економската, социјалната и образовната политика. Затоа нивниот однос е помалку приказна за природен сојуз, а повеќе за нова политичка ситуација во која старите поделби веќе не ја објаснуваат целата слика.
Следниот тест доаѓа на 20. септември
Германија нема многу време за политичко прегрупирање. На 20 септември се одржуваат избори во Берлин и во Мекленбург-Западна Померанија, два нови теста за AfD, CDU и власта на Мерц. Официјалниот германски изборен календар ги потврдува двата датума, а актуелните анкети покажуваат дека особено во Мекленбург-Западна Померанија AfD влегува во кампањата од силна позиција.
Затоа Саксонија-Анхалт не е конечниот одговор, туку почеток на потешкото прашање. Германските партии досега можеа да расправаат како да ја држат AfD надвор од власта. Откако една партија што долго беше третирана како политички аутсајдер освои речиси 44% од гласовите, расправата се менува: дали „Brandmauer“ може да остане стабилен без истовремено да се обнови довербата во партиите што го изградиле? Следните избори ќе покажат дали Саксонија-Анхалт е исклучок – или новата германска политичка реалност.
