Колку навистина одат заедно годините и мудроста?
Со годините, велиме, доаѓа и мудроста. Поголема, подлабока, повредна. Да… ама сепак не е баш така едноставно. И токму тука почнува приказната што сакам да ја раскажам со тебе, без сигурни одговори, но со многу важни нијанси.
Дали колку сме постари, толку сме помудри? Дали старите секогаш знаат подобро од младите? Или мудроста е толку ретка што „само“ секој стоти човек навистина ја поседува? Кој знае.
Кога науката вели: постарите навистина размислуваат подлабоко
Некои понови научни истражувања покажуваат дека мажите и жените над 60 години значително подобро носат одлуки што се покажуваат како исправни на подолг рок. За разлика од нив, луѓето во своите 20-ти и 30-ти години многу почесто се водат од моментна добивка и импулс, без да ја гледаат пошироката слика.
Ова е во директна спротивност со популарниот стереотип дека стареењето неминовно води кон ментален пад. Тим истражувачи од Универзитетот во Тексас, во студија спроведена со две групи испитаници – млади и постари – утврдил дека младите многу почесто избираат опции со краткорочна корист.
„Резултатите покажуваат дека младите реагираат импулсивно, потпирајќи се на моментни цели, додека постарите подобро ги согледуваат долгорочните последици“, објаснува професорот по психологија Тод Мадокс. Според научниците, ова е поврзано со начинот на кој мозокот се менува со стареењето.
Но, дали тоа значи дека постарите секогаш се помудри?
Тука доаѓа втората страна на приказната. Други истражувања укажуваат дека иако бабите и дедовците често имаат одговор на сѐ, во сложени и нови ситуации нивниот совет не секогаш е најразумниот.
Професорката по психологија Урсула Штаудингер од Универзитетот Јакобс во Бремен, Германија, посочува дека со годините луѓето потешко прифаќаат нови идеи и искуства.
„Недостатокот на отвореност и зголемената нетолерантност не се показатели на мудрост“, вели таа. Според неа, мудроста не е автоматски резултат на возраста.
Што е, всушност, мудроста и може ли да се измери?
Ова е едно од најтешките прашања. Штаудингер, заедно со својот тим, развила метод со кој испитаниците размислувале на глас за проблеми на други луѓе, додека истражувачите внимателно бележеле. Врз основа на научната литература, биле дефинирани пет критериуми за мудрост, меѓу кои и свесноста дека животот е полн со неизвесности, но дека дејствувањето е неизбежно, како и способноста да се земат предвид различни приоритети и перспективи.
По години истражување, заклучокот е прилично отрезнувачки. Помалку од 1% од луѓето може да се наречат навистина мудри. Особено кога решаваат сопствени проблеми, луѓето лесно стануваат премногу емотивни. Полесно е да се даде мудар совет на друг, отколку на самиот себе.
Самокритиката, возраста и илузијата за сопствената мудрост
Во една постара, но сè уште релевантна студија, спроведена уште во 2007 година, биле споредени две групи – луѓе од 20 до 35 и од 60 до 75 години. Задачата била да ги проценат сопствените доблести и слабости. Резултатите покажале дека постарите се помалку критични кон себе.
Причината? Во подоцнежната фаза од животот, луѓето имаат тенденција да ги истакнуваат позитивните спомени за да избегнат огорченост. Помладите, пак, полесно прават реална анализа на сопствениот живот.
Добрата вест: мудроста може да се учи
И покрај сè, постои и добра вест, особено за оние над 65 години. Мудроста не е вродена, таа се учи. Но бара многу труд и, пред сè, отвореност кон нови искуства.
„Морате да го надвладеете внатрешниот отпор“, вели Штаудингер. Тоа значи да се запишете на курс, да научите нешто ново, да читате книги што инаку не би ги одбрале, да патувате на непознати места. Секој мал излез од зоната на комфор е чекор поблиску до мудроста.
Каде искуството на постарите навистина блеска
Животното искуство на постарите луѓе се покажува како особено вредно во решавање на општествени конфликти. Истражување објавено во списанието Proceedings of the National Academy of Sciences покажува дека нивните проценки во вакви ситуации се поурамнотежени и помалку пристрасни.
Истражувачи од Универзитетот Мичиген дури предлагаат постарите луѓе почесто да се вклучуваат како советници во стопанството, политиката и судските процеси.
Па, што научивме?
Мудроста не доаѓа автоматски со годините. Возраста може да помогне, но само ако е придружена со отворен ум, самокритичност и желба за учење. Инаку, таа останува ретка појава, независно од бројот на родендени зад нас.
