Зрелоста најчесто ја врзуваме со возраста, како годините сами по себе да носат мудрост, мера и спокој. Но животот лесно ја побива таа претпоставка. Има млади луѓе кои прерано научиле да носат тежина, како што вели народната мисла: „Во беда и што ти треба зрел си од рано“. Има, пак, луѓе што остареле, а никогаш вистински не созреале. Затоа можеби најточно звучи едноставната изрека: „Немаат секогаш врска годините и зрелоста.“
Созревањето почнува со одговорноста
Човек созрева тогаш кога почнува да гледа подалеку од сопствената желба. Кога сфаќа дека секоја одлука има последици, дека слободата без одговорност лесно станува самоволие и дека не можеме секогаш да го обвинуваме светот за она што сме го избрале. Италијанската изрека вели дека „зрелост е кога се мисли, заклучува и дејствува самостојно“. Во тие неколку зборови има повеќе од дефиниција. Има барање човек да преземе сопствена мера за животот.
Зрелоста, сепак, не значи дека престануваме да грешиме. Напротив, можеби токму зрелиот човек најдобро знае колку често греши. Разликата е во тоа што повеќе нема потреба секогаш да се оправдува. Норвешката поговорка вели: „Се помируваш со своите слабости – значи си созреал.“ Тоа помирување не е предавање. Тоа е признавање дека човекот не е завршено дело. Да се прифатиш себеси не значи да се откажеш од подобрување, туку да престанеш да живееш во постојана војна со сопствените несовршености.
Да живееш со неизвесноста
Во младоста често мислиме дека зрелоста значи сигурност. Подоцна разбираме дека таа многу повеќе значи способност да се живее со несигурноста. Возрасниот живот ретко нуди чисти избори, однапред познати исходи и едноставни одговори. Понекогаш мора да решаваме со непотполно знаење. Понекогаш треба да прифатиме дека две спротивни нешта можат истовремено да бидат вистинити. Може да сакаме некого и да знаеме дека треба да се оддалечиме. Може да бидеме благодарни за нешто и сепак да сакаме промена. Може да се плашиме и сепак да продолжиме.
Токму затоа зрелоста не е отсуство на страв. Човек што никогаш не се плаши најчесто не е зрел, туку несвесен за опасностите. Стравот понекогаш е граница што нè чува. Проблемот почнува кога тој управува со секоја наша одлука. Зрелоста е да знаеме од што треба да се чуваме, а што мора да надминеме.
Кога времето станува повредно
Со годините се менува и односот кон времето. Додека сме млади, се чини дека сè допрва ќе се случува и дека можностите се неисцрпни. Подоцна времето станува повидливо. Не нужно пострашно, туку поскапо. Француската мисла вели дека како зрел „го чувствуваш движењето на времето како да си во љубов со него“. Тоа е убава слика за моментот кога човекот престанува само да брои години и почнува да ги цени.
Тогаш подобро ја разбираме и старата македонска поговорка: „Збирај на младост, да имаш на старост.“ Таа не мора да се однесува само на материјалното. Во младоста собираме знаење, навики, пријателства, искуства и карактер. Собирањето не е гаранција дека животот ќе биде лесен, но создава внатрешна залиха на која подоцна можеме да се потпреме. Латинската мисла го кажува истото построго: „Што нема да научиш во младоста, нема да го знаеш и во зрелоста.“
И детството има право на своето време
Сепак, младоста не треба да стане подготовка за зрелоста до таа мера што ќе престане да биде младост. „Децата не се за зрелоста и староста на татка си мајка си, ами на своето детинство“, вели македонската народна мисла. Во неа има важна опомена. Не треба врз децата да ги префрламе товарите што им припаѓаат на возрасните. Созревањето има свое време. Кога е принудено, тоа често остава лузни наместо мудрост.
Можеби токму затоа зрелоста не треба да ја замислуваме како точка до која еднаш ќе стигнеме и ќе останеме таму. Таа повеќе личи на постојано учење како да се живее со себе, со другите и со времето. Денес можеме да бидеме разумни во едно, а детинести во друго. Можеме прекрасно да ја разбираме туѓата болка, а да бегаме од сопствената. Можеме да носиме голема одговорност на работа, а дома да не знаеме да признаеме грешка.
Подобар поглед, а не повисоко место
Постои една едноставна слика: „Кога ќе се искачиш на врв на рид, не си поблиску до ѕвездите, туку ги гледаш подобро.“ Таква е и зрелоста. Таа не нè прави повисоки од другите, ниту нè ослободува од човечките слабости. Само ни дава појасен поглед.
А можеби токму во тоа е нејзината вистинска вредност: не да станеме луѓе кои мислат дека сè знаат, туку луѓе кои конечно знаат колку многу уште треба да разберат.
Зрелост
Македонски народни пословици и изреки
Во беда и што ти треба зрел си од рано.
Децата не се за зрелоста и староста на татка си мајка си, ами на своето детинство.
Дојде ли старост, и присмев дојде.
Збирај на младост, да имаш на старост.
Зрелост-слава на годините.
Иде зрелоста без или со наше сакање, за добро или лошо.
Немаат секогаш врска годините и зрелоста.
Пословици и изреки од народи на светот
Зошто децата ги учиме најпрвин на тешкотиите во зрелата доба? (Турска)
Зрелост е кога се мисли, заклучува и дејствува самостојно. (Италијанска)
Како зрел го чувствуваш движењето на времето како да си во љубов со него. (Француска)
Нема човек во зрела доба кој не ја мрази незрелоста. (Германска)
Се помируваш со своите слабости-значи си созреал. (Норвешка)
Има луѓе кои живеат како созреани плодови и затоа се чувствуваат силни. (Романска)
Кога ќе се искачиш на врв на рид, не си поблиску до ѕвездите, туку ги гледаш подобро. (Данска)
Кој нема страв, не живее долго во зрелоста. Умира паѓајќи од дрво, давејќи се во река или доживува некоја друга смрт. (Австриска)
За слободните луѓе зрелиот живот се состои од низа лични избори и решенија. (Српска)
Латински изреки
Болката во душата не иде од незрелост, туку од реално гледање на нештата.
Во зрелоста човек станува сè поосамен.
Зрелоста почнува од младоста.
Љубомората е својствена на незрела душа.
Младост-непостојаност, зрелост-спокојство.
Зрела смеа во зрели години.
Свидетелство за зрелост. (Testimonium maturitatis.)
Што нема да научиш во младоста, нема да го знаеш и во зрелоста. (Nam quod in iuventute non discitur, in matura aetate nescitar.)
