Платформата на ВМРО ДПМНЕ „Повеќе учество, повеќе демократија“ отвора прашање што ја надминува една партиска организација: колку жените учествуваат во создавањето на политиките, а колку во потврдувањето на веќе донесените одлуки? Одговорот бара прецизни бројки, отворени постапки и резултати што можат јавно да се проверат.
Жените во политиката не се само прашање на застапеност. Нивното учество е прашање на распределба на политичката моќ: кој го поставува дневниот ред, кој предлага решенија, кој управува со средствата и кој може да го оспори предлогот на раководството без да биде потиснат на маргините. Токму низ таа разлика треба да се чита политичката платформа „Повеќе учество, повеќе демократија“, организирана од Унијата на жени на ВМРО-ДПМНЕ, во пресрет на Меѓународниот ден на демократијата. Во јавниот дел од известувањето за панелот се издвојува заложбата жените да имаат активна улога во создавањето на одлуките и општествените промени.
Тоа е значајна почетна позиција. Но нејзината вредност ќе се покаже во начинот на кој ќе бидат избирани кандидатите, распределувани одговорностите и прифаќани иницијативите. Политичкото учество станува суштинско кога придонесот на учесникот може да ја промени одлуката.
„За една повеќе“ треба да добие мерлив облик
Марија Митева ја најави декларацијата заснована врз десет политички заложби на Унијата на жени. Tаа побара документот да служи и за годишно преиспитување на сработеното и за негово надградување. Христијан Мицкоски, во истото известување, ја нагласи потребата од дијалог со граѓаните и внатре во партијата.
Најавеното годишно преиспитување е најупотребливата точка за идно оценување на иницијативата. За да има смисла, потребни се почетна состојба, конкретни цели, рокови и одговорни лица. Јавноста треба да може да дознае што се променило во текот на една година, кои пречки останале и зошто некоја заложба не е реализирана.
Мотото „За една повеќе“ може да значи нова членка, нова кандидатка, нова раководителка или нова иницијатива што добила институционална поддршка. Овие резултати не се еднакви. Зголемувањето на членството ја јакне организацијата; проширувањето на пристапот до одлучување ја менува распределбата на моќта. Сериозна отчетност треба да ги мери одделно.
Раководна функција со какви овластувања?
Владо Мисајловски изјави дека над 50% од раководниот кадар во Министерството за одбрана се жени. Податокот заслужува внимание, но за целосна процена треба да се знае кои работни места се опфатени со категоријата „раководен кадар“, колкав е нивниот вкупен број и на кој датум се однесува пресекот. Тој не може автоматски да се пренесе врз составот на Армијата или врз сите нивоа на одбранбениот систем.
Уште поважно е какви овластувања носат функциите. Раководителка што располага со буџет, учествува во стратегиското планирање и одлучува за приоритетите има поинакво влијание од лице со раководен назив и тесен простор за самостојност. Квалитетната институционална анализа ги поврзува бројот на функциите, нивните надлежности и постапките за напредување.
Од професионално знаење до јавен резултат
Маре Богева Мицовска го поврза политичкото вклучување со можноста идејата да стане иницијатива, а иницијативата да даде резултат. Таа ја нагласи и одговорноста што произлегува од функцијата, наместо присуството да се исцрпува во состаноци и формални позиции.
Оваа врска е корисна за оценување на секоја политичка организација. Таа може да привлече образовани и искусни луѓе, но нивното знаење станува јавно корисно само ако постои пат до реално разгледување на предлозите. Потребни се правила за поднесување иницијативи, образложени одговори и можност аргументите да влијаат врз конечната одлука.
Таков пристап им дава значење и на разликите меѓу самите жени. Млада вработена жена, земјоделка, претприемачка, пензионерка и жена со попреченост не се соочуваат со исти пречки. Политичката застапеност добива поголема содржина кога ги препознава овие искуства, наместо да ги собира во една претпоставена заедничка потреба.
Повеќе учество значи и простор за несогласување
Тимчо Муцунски повика на активно вклучување во партиските структури и ја претстави ВМРО-ДПМНЕ како организација со долгорочна визија за државата. Неговата порака беше дека рамнодушноста го ограничува придонесот што поединецот може да го даде во општествените промени. Партијата е легитимен простор за таков ангажман. Но демократското учество се остварува и преку здруженија, синдикати, професионални организации, локални иницијативи, новинарство и независна граѓанска критика. Отворена власт треба да ги слуша и луѓето што не сакаат да станат дел од нејзината партиска структура.
И внатре во партиите учеството се проверува преку третманот на различното мислење. Дали членките можат да предложат поинаков кандидат? Дали имаат можност да побараат образложение за кадровска одлука? Дали несогласувањето со конкретна политика се разгледува според аргументите?
Единството може да биде резултат на темелна расправа. За јавноста унифицираната порака сама по себе не е доказ дека расправата била отворена. Демократскиот квалитет се гледа во постапката преку која е постигнат заедничкиот став.
Историските заслуги и денешната отчетност
Во историската ретроспектива Мицкоски ги поврза ВМРО-ДПМНЕ, демократијата и независна Македонија, нагласувајќи ја улогата на партијата во застапувањето на независноста додека земјата била дел од СФРЈ. Ова е негова политичка интерпретација на историскиот процес.
Партиите имаат право да го истакнуваат сопствениот придонес. Но државноста и демократијата се заедничко наследство на граѓаните, а нивното денешно функционирање бара тековна проверка. Историската заслуга не може да замени отчет за кадровска политика, јавни средства или однос кон критиката.
И изборниот успех дава мандат за владеење, но демократскиот квалитет на владеењето се оценува преку начинот на користење на тој мандат. Силното мнозинство носи и поголема обврска да се обезбедат парламентарен надзор, јавна расправа и пристап за гласовите што не припаѓаат на мнозинството.
Жените не треба да бидат ограничени на „женски теми“
Ленче Нелоска го поврза поголемото женско учество со вниманието кон социјалната заштита, грижата за децата и здравството. Таа изнесе и пошироки тврдења за врската со економската стабилност и пониската корупција, повикувајќи се на истражувања што не се конкретно наведени во пренесениот текст. Таквите пошироки причински тврдења бараат одделна проверка. Од бројот на жени на функции не може самостојно да се изведе заклучок за нивото на корупција. За негово оценување се потребни податоци за институциите, контролата и конкретните резултати.
И самата аргументација за еднаквоста треба да биде поширока. Жените имаат право да одлучуваат за енергетика, одбрана, инфраструктура, даночна политика и надворешни односи. Нивното учество не треба да зависи од очекувањето дека поради полот ќе бидат погрижливи, помалку конфликтни или морално подобри. Тоа право произлегува од еднаквото граѓанство.
Тестот ќе дојде по завршувањето на платформата
За иницијативата да произведе траен резултат, корисно би било јавно да се следат уделот на жените во органите што одлучуваат, пристапот до водечки кандидатски места, бројот на прифатени иницијативи и постапувањето по пријави за дискриминација и вознемирување. Ова се предложени критериуми за оценување, а не потврдена содржина на десетте заложби од декларацијата.
Потребни се и практични услови за учество: предвидливи термини за состаноци, пристапност за лицата со попреченост, можност за вклучување од помали места и поддршка за усогласување на јавниот ангажман со семејните обврски. Формално отворената врата не е доволна ако секојдневните услови го прават влегувањето недостижно.
Платформата на Унијата на жени отвори релевантна тема и постави јавни очекувања. Нејзината вредност ќе расте ако следното годишно преиспитување донесе проверлив извештај, вклучително и за неуспесите. Тогаш ќе може да се види дали новите учеснички добиле само место во организацијата или можност самостојно да влијаат врз нејзините одлуки.
Демократскиот напредок ќе стане видлив кога повеќе жени ќе можат да предложат, да одлучат, да побараат одговорност и да го променат исходот на расправата.
