Во 1952 година, кога Блаже Конески ја објавува книгата „За македонскиот литературен јазик“, македонскиот јазик веќе има своја кодифицирана азбука и правопис, но процесот на неговото литературно оформување сè уште е во полн тек. Новиот литературен јазик треба да одговори на потребите на образованието, науката, книжевноста, новинарството и јавниот живот. Пред македонските писатели, научници и културни работници стои задача што не може да се заврши со донесување правописни правила: јазикот да се развива низ секојдневна употреба, да се збогатува и да стекнува сопствена изразна сигурност.
Токму во тие околности настанува книгата „За македонскиот литературен јазик“, објавена во издание на „Кочо Рацин“ во Скопје, на 92 страници. Денес таа претставува значаен документ за периодот во кој се поставувале и разработувале основите на современиот македонски литературен израз.
Јазикот се создава низ неговата употреба
Уште во уводниот збор Конески се осврнува на интензивната творечка работа на македонски јазик по ослободувањето. Тој укажува на потребата од сериозна јазична работа, од расправа за отворените прашања и од поголема грижа за развојот на литературниот јазик.
Неговото размислување тргнува од сознанието дека литературниот јазик се оформува постепено. Во тој процес учествуваат писателите, преведувачите, новинарите, научниците и сите што го употребуваат пишаниот збор. Затоа Конески инсистира на одговорност при изборот на јазичните форми и на потребата јазичната практика да се развива врз јасни основи.
Особено внимание посветува на односот меѓу народните говори и литературниот јазик. Живиот народен говор е основата од која се црпат јазичните богатства, но оформувањето на литературната норма бара избор, усогласување и доследност. Конески ги разгледува овие прашања во време кога македонскиот јазик ја проширува својата употреба во различни области на општествениот живот.
Во книгата се отвораат и конкретни прашања за јазичните форми, употребата на зборовите и развојот на литературната практика. Низ нив може да се проследи како се размислувало за нормата во првите години по кодификацијата и какви јазични дилеми постоеле во тој период.
Книга што треба да се чита и како историски документ
Вредноста на „За македонскиот литературен јазик“ денес е и во можноста да се погледне непосредно во времето кога современиот македонски литературен јазик го минувал периодот на своето интензивно оформување.
Конески не пишува од временска дистанца. Тој е непосреден учесник во процесите што ги разгледува, со јасна свест за постигнатото, но и за работата што претстои. Токму затоа неговите согледувања имаат посебна документарна вредност. Тие покажуваат дека развојот на литературниот јазик бил постојана работа на усогласување на практиката, научното проучување и творечката употреба.
Книгата треба да се чита и во историскиот контекст во кој настанала. Нејзините формулации, примери и научни ставови припаѓаат на почетокот на педесеттите години на минатиот век. Тоа, меѓутоа, не ја намалува нејзината вредност. Напротив, му овозможува на современиот читател да ја разбере еволуцијата на македонската јазична норма и да го согледа придонесот на Конески во нејзиното утврдување.
Седумдесет и четири години по објавувањето, „За македонскиот литературен јазик“ останува значајно четиво за лингвистите, наставниците, студентите, истражувачите на македонската културна историја и за секого што сака да разбере како се развивал современиот македонски литературен јазик.
„За македонскиот литературен јазик“ во е-Библиотека Паноптикум
Во рамките на заложбите за зачувување и дигитална достапност на македонското книжевно и културно наследство, е-Библиотека Паноптикум го претставува изданието „За македонскиот литературен јазик“ од 1952 година.
Со неговата достапност за дигитално читање, на читателите им се овозможува непосреден пристап до едно од делата што го документираат развојот на македонскиот литературен јазик во периодот по неговата кодификација.
Прочитајте ја книгата во е-Библиотека Паноптикум:
„За македонскиот литературен јазик“ – Блаже Конески
За животот и творештвото на авторот прочитајте и: Блаже Конески – кодификатор на македонскиот јазик и врвен поет.
