На 21 октомври 2026 година во ресторан Бастион во Куманово се одржа првото издание на „Вински Приказни“, нов патувачки вински настан што ги поврзува македонското вино, гастрономијата, едукацијата, музиката и луѓето зад винските етикети. Концептот започнува во Куманово, а амбицијата на организаторите е да продолжи и во други градови низ Македонија, секогаш со нов избор на винарии, локални приказни и публика што сака подобро да го запознае виното. Повеќе за концептот може да се прочита на официјалната страница на „Вински приказни“.
Организатор на проектот е САЈБЕР 38, а според доставеното соопштение, програмата е замислена како повеќечасовно винско доживување со дегустација на вина и дестилати од околу 15 македонски винарии и дестилерии, разговори со енолози и сомелиери, гастрономски сегмент, раскажување и музика. Во најавата се вклучени шеф Марко Божиновски, актерот Горан Илиќ – Гиле како домаќин и раскажувач на вински приказни и дуото Дац и Александар во музичкиот дел.
Виното како тема за разговор, а не само како пијалак
Најинтересниот дел од концептот е обидот дегустацијата да не заврши со едноставно „ми се допаѓа“ или „не ми се допаѓа“. Винската култура почнува кога човек ќе научи да препознае што има во чашата, како настанал тој вкус и зошто истото вино може да остави различен впечаток зависно од температурата, храната, чашата и сопственото сетилно искуство. Токму затоа присуството на енолози и сомелиери може да биде поважно од бројот на етикети што ќе бидат отворени во текот на вечерта.
Во професионалната винска едукација дегустацијата се учи систематски. Wine & Spirit Education Trust – WSET го организира процесот околу изгледот на виното, неговиот мирис, впечатокот на непцето и конечната процена. Тоа значи дека пред да се бара „точниот“ збор за некоја арома, се набљудуваат бојата и интензитетот, се забележуваат мирисите, киселоста, танинот, алкохолот, телото и текстурата.
Корисен почетнички принцип е чашата да не се брза. Прво се гледа виното, потоа се мириса, па дури тогаш се вкусува. Голем дел од она што го доживуваме како вкус е поврзано и со мирисот, па аромите на овошје, цвеќе, зачини, билки или дрво стануваат појасни кога дегустацијата е внимателна. Практично објаснување нуди и водичот на WSET за дегустација на вино.
Енолог и сомелиер – две различни страни на винската приказна
Во секојдневниот говор овие две професии понекогаш се мешаат, но нивната работа е различна. Според Меѓународната организација за лозата и виното – OIV, работата на енологот го опфаќа патот од грозјето и одлуките околу производството, преку винификацијата и контролата на квалитетот, до анализата на готовото вино. Поедноставено, тоа е професионалецот кој научно и технички го следи создавањето на виното.
Сомелиерот е поблиску до моментот кога виното стигнува до гостинот. Во својата меѓународна дефиниција за професијата сомелиер, OIV ја поврзува оваа работа со изборот, препораката, презентацијата и послужувањето на вино, како и со неговото комбинирање со храната. Сомелиерот е една од врските меѓу производителот и човекот што ја нарачува чашата. Кога едукативниот сегмент на еден вински настан функционира добро, посетителот од овие две перспективи може да разбере и како е создадено виното и како најдобро да го доживее.
Зошто храната го менува впечатокот од виното
Гастрономскиот дел во „Вински Приказни“ затоа има повеќе смисла од обична придружба на дегустацијата. Солта, киселоста, маснотијата, слаткоста, лутината и умами-вкусот можат да го променат начинот на кој ги чувствуваме киселоста, овошноста, танинот и алкохолот во виното. Не постои една универзална комбинација што ќе им се допадне на сите, но постојат принципи кои помагаат да разбереме зошто одредени споеви функционираат подобро од други.
Добра почетна точка е водичот на WSET за комбинирање храна и вино. Во него се објаснува како солта, киселоста и маснотијата во храната можат да го изменат начинот на кој го доживуваме виното. Поентата не е да се научи список на „правилни“ комбинации, туку да се разбере што се случува кога храната и виното ќе се сретнат на непцето.
Куманово како почетна точка на винското патување
Изборот на Куманово како прва станица отвора простор и за запознавање на североисточниот дел од македонската винска карта. На платформата „Вински Приказни“ посебно се претставени винските региони, меѓу кои и Пчиња-Осогово, како и Кумановскиот вински регион.
Поширок поглед кон источните вински подрачја нуди и Wines of Macedonia. Ваквите регионални разлики се суштински дел од винската едукација: потеклото, климата, почвата, сортата и начинот на производство се дел од причините поради кои две вина можат да имаат сосема различен карактер, иако на прв поглед припаѓаат на ист стил.
Дигитален вински пасош наместо заборавена дегустација
Еден од поинаквите елементи на проектот е Дигиталниот Вински Пасош. Идејата е посетителите преку QR-кодови да собираат дигитални печати од посетени настани и винарии и со текот на времето да создадат личен запис за сопственото винско патување.
Овој пристап може да има и едукативна вредност. Наместо вечерта да остане само како низа пробани вина, посетителот може да запомни од која винарија доаѓало одредено вино, на кој регион му припаѓа, која сорта ја пробал и што во неа му оставило впечаток. Токму таквото споредување постепено го гради винското знаење.
Во доставените материјали е најавено и „Тркало на среќата“ со награди за гостите, меѓу кои и колекционерски шишиња потпишани од енолози. Сепак, посуштинскиот потенцијал на форматот е човек да си замине дома знаејќи зошто му се допаднало одредено вино, која сорта ја пробал, од каде доаѓа и што би сакал следно да открие.
Кога дегустацијата е и одговорност
Винската култура има уште една важна страна – умереноста и одговорноста. насоките на OIV за потрошувачки вински настани ја вклучуваат едукацијата за одговорно однесување, информирањето за ризиците и мерките што можат да го намалат ризикот од возење по консумирање алкохол. Тоа е природен дел од современото разбирање на винската едукација.
За првото издание во Куманово, картата е објавена по цена од 1.800 денари, а деталите за програмата и достапноста може да се следат на официјалната страница за „Вински Приказни“ во Куманово.
Куманово на 21 октомври ќе биде првата проверка дали овој формат може да ја доближи винската сцена до публика што сака повеќе од етикета и цена. Ако чашата отвори разговор за сортата, регионот, работата на енолозите, изборот на сомелиерот и храната што го менува доживувањето на виното, тогаш „Вински Приказни“ ќе почнат токму онака како што ветува името – со приказна што продолжува и по последната дегустација.
