Што се одбележува денес
Православен верски календар 28 септември – денес, 28 септември 2026, понеделник, православната Црква го празнува Светиот великомаченик Никита Готски, еден од познатите христијански маченици од IV век. На истиот ден се одбележуваат и спомените на Светиот маченик Порфириј, Преподобен Филотеј и други светители. Според православниот верски календар на Denovi.mk за 28 септември, денешниот датум одговара на 15 септември по стар стил и не е посен.
Главен спомен: Свети великомаченик Никита Готски
Дополнително: Свети маченик Порфириј; Преподобен Филотеј Презвитер; светите маченици Теодот, Асклијад и Максим; Свети Висарион, епископ Лариски; Свети Јосиф Алавердски; новомаченик Јован Критски и други светители.
Календарска белешка: Попразненство на Воздвижението на Чесниот и Животворен Крст Господов.
Нов календар: 28 септември 2026
Стар календар: 15 септември
Објаснување за денот
Животот на Свети Никита Готски нè враќа во IV век, во времето кога христијанството постепено се ширело меѓу народите што живееле надвор од границите на Римското Царство. Никита потекнувал од готскиот народ, населeн во областите околу долниот тек на Дунав. Бил воспитан во христијанската вера и станал ученик на епископот Теофил Готски, кој учествувал на Првиот вселенски собор во Никеја во 325 година.
Во тоа време готските племиња поминувале низ значајни верски и општествени промени. Христијанството веќе имало свои следбеници, но истовремено наидувало на силен отпор кај дел од племенските владетели, кои го доживувале како закана за традиционалните верувања и постојниот поредок. Еден од нив бил Атанарик, под чија власт започнале прогони на христијаните.
Никита не ја напуштил својата вера. Напротив, продолжил да проповеда и отворено се спротивставувал на прогонството. Според житието на Свети Никита во календарот на Бигорскиот манастир, тој лично се соочил со Атанарик, осудувајќи го насилството врз христијаните. Поради тоа бил уапсен и подложен на тешки мачења, но одбил да се откаже од своето исповедание.
Црковното предание зачувало и еден необичен детаљ од неговиот живот. Никита носел икона на Пресвета Богородица со Младенецот Христос, Кој во рацете држел крст. Според житието, Богородица му се јавила и го утешила во неговите страдања, а иконата ја чувал скриена под облеката. Овој детаљ има посебна симболика и поради календарската близина со Крстовден, празникот што Црквата го прослави претходниот ден.
По продолжените мачења Никита бил осуден на смрт со запалување. Житијното предание раскажува дека неговото тело останало неповредено од огнот, а неговиот пријател Маријан подоцна ги пренел моштите во Киликија, во градот Мопсуестија. Таму бил изграден храм посветен на светителот. Во црковните календари неговото мачеништво традиционално се датира околу 372 година. Податоци за неговиот живот и почитувањето на неговиот спомен се достапни и во житијниот запис на Православната црква во Америка.
Споменот на Свети Никита има значење и за разбирањето на ширењето на христијанството надвор од големите градови на Римското Царство. Неговата приказна покажува дека христијанските заедници веќе постоеле и меѓу готските племиња, каде што новата вера се соочувала со поинакви политички и културни околности.
Во православната традиција Никита останал запаметен како великомаченик. Неговото житие го поставува во средиштето прашањето за верноста кон сопственото верско убедување во околности кога неговото јавно исповедање можело да го чини човекот живот.
На 28 септември се празнува и Светиот маченик Порфириј, чија животна приказна е сосема поинаква. Според црковното предание, Порфириј бил актер во времето на римскиот цар Јулијан Отстапник. Неговите настапи вклучувале исмејување на христијаните и на нивните верски обреди.
При една театарска претстава Порфириј требало да го исмее христијанското крштение. Се потопил во вода и ги изговорил зборовите на крштевањето. Но, според преданието, во тој момент доживеал вистински духовен пресврт. Кога излегол од водата, пред присутните објавил дека станал христијанин.
Публиката најнапред помислила дека станува збор за продолжение на претставата. Порфириј, меѓутоа, останал на своето исповедание и одбил повторно да ја исмејува христијанската вера. Поради тоа бил осуден и маченички пострадал. Црковното предание го сместува неговото страдање во 361 година. Неговата приказна е зачувана и во житието на маченикот Порфириј.
Посебно место меѓу денешните спомени има и Преподобен Филотеј Презвитер. Тој потекнувал од Мала Азија, од селото Мирмикс, а според житијното предание бил познат по својот молитвен и подвижнички живот. Црковното предание со неговото име поврзува повеќе чуда, меѓу кои претворање на вода во вино и умножување на леб. Се упокоил во X век, а неговите мошти биле почитувани како мироточиви.
Денес се споменуваат и светите маченици Теодот, Асклијад и Максим, кои потекнувале од Тракија. Според календарското предание, пострадале за христијанската вера во близина на Филипопол, во периодот меѓу 305 и 311 година. Нивниот спомен дополнително го поврзува овој датум со ранохристијанската историја на балканските простори.
Меѓу другите светители се Свети Висарион, епископ Лариски, познат по својата пастирска служба и основањето манастир, Свети Јосиф Алавердски, еден од подвижниците што ја ширеле христијанската вера во кавкаските области, и новомаченикот Јован Критски, кој пострадал во 1811 година.
Православен верски календар 28 септември ги поврзува овие различни животни приказни преку темата на духовната определба. Никита останал доследен на верата што веќе ја исповедал, Порфириј доживеал неочекувана промена, а Филотеј го поминал животот во свештеничка служба и монашко подвижништво. Во црковното паметење нивните различни патишта сведочат за истрајноста, покајанието и можноста човекот суштински да го промени својот живот.
Денот е и дел од попразненството на Воздвижението на Чесниот и Животворен Крст Господов. Затоа, покрај светителските спомени, во богослужбениот живот продолжува празничниот период поврзан со Крстовден.
Правило на постот
Не се пости.
На 28 септември 2026 се паѓа понеделник и за овој ден нема пропишан пост. Тоа го потврдуваат дневниот верски календар на Denovi.mk и православниот верски календар на Бигорскиот манастир. Иако денот следува непосредно по Крстовден, кога се пости, на 28 септември важи правилото дека не се пости.
SEO PACK
Focus keyphrase: православен верски календар 28 септември
Meta title: Православен верски календар 28 септември – Свети Никита
Meta description: Православен верски календар 28 септември: денес се празнува Свети великомаченик Никита Готски. Дознајте што се одбележува и дали се пости.
Keywords:
Alt tag: Православен верски календар 28 септември – Свети великомаченик Никита Готски
Предложен slug: pravoslaven-verski-kalendar-28-septemvri
Предлог категорија/рубрика: Православен верски календар
FACEBOOK EXCERPT
PILLAR ОДЛУКА
НЕ
FEATURED IMAGE BRIEF
ALT: Свети великомаченик Никита Готски – православен верски календар 28 септември
