Македонскиот народен театар ја започнува сезоната 2026/2027 со потег што е истовремено уметнички и институционален. На 25 септември ќе биде премиерно изведена претставата „Три сестри“, според драмата на Антон Павлович Чехов, во режија на Нела Витошевиќ, а токму оваа изведба ќе биде првата во МНТ што публиката ќе може да ја следи и со превод на англиски јазик.
Новината не е само техничко дополнување на репертоарот. Таа е знак дека националниот театар почнува посериозно да размислува за публиката што живее, престојува или патува низ Македонија, а не го разбира македонскиот јазик. Театарот останува длабоко врзан за јазикот, но неговото сценско дејство, актерската игра, атмосферата и драмската мисла можат да допрат и до гледачи што доаѓаат од друг културен простор.
Чехов како прв чекор кон поширока публика
Изборот токму „Три сестри“ да биде првата претстава со англиски превод има своја тежина. Чеховата драма е едно од најпознатите дела на светскиот театарски репертоар – приказна за луѓе што копнеат по поинаков живот, а остануваат заробени меѓу навиката, минатото, надежта и времето што незабележливо минува.
Во нејзиното средиште се трите сестри Олга, Маша и Ирина, чии желби постојано се судираат со стварноста. Нивната Москва не е само град, туку замислена можност за живот што би имал повеќе смисла. Токму затоа драмата, иако создадена на почетокот на 20 век, продолжува да звучи современо. Таа зборува за одложувањето, за емиграцијата на мислата пред да се случи вистинското заминување, за заморот од секојдневието и за човековата потреба да верува дека некаде постои подобра верзија на сопствениот живот.
За публиката што сака да се наврати на оригиналната драмска основа, англиски превод на делото е достапен во дигиталната библиотека Project Gutenberg. Новата поставка на МНТ, сепак, не е обично пренесување на класичниот текст, туку современа сценска адаптација зад која стојат Васил Христов и Нела Витошевиќ, со драматургија на Викторија Рангелова-Петровска.
Преводот како културна достапност, не како украс
Според официјалната најава на Македонскиот народен театар, дел од претставите во новата сезона ќе имаат англиски превод во однапред определени термини. На тој начин, странските посетители, дипломатската заедница, студентите, туристите и сите што не го разбираат македонскиот јазик ќе можат поцелосно да ја следат сценската изведба.
Ова е важен чекор за институција што носи национална културна одговорност. Отвореноста кон меѓународна публика не значи откажување од сопствениот јазик, туку создавање дополнителен мост кон него. Во време кога театрите се натпреваруваат не само за внимание, туку и за нови гледачи, преводот може да биде разликата меѓу затворена репертоарска куќа и жива сцена што комуницира со градот во кој се наоѓа.
Македонскиот театар има историја изградена врз јазична, културна и институционална еманципација. Поширокиот контекст на таа традиција може да се прочита во текстот на Паноптикум за македонската театарска хронологија. Денешниот предизвик е поинаков: создаденото на македонски јазик да стане достапно и надвор од кругот на оние што веќе природно му припаѓаат.
Актерски ансамбл и современо сценско читање
Во претставата настапуваат Дарја Ризова како Ирина, Наталија Теодосиева како Маша и Верица Недеска како Олга. Дамјан Цветановски го игра Андреј, Благој Веселинов – Александар, Емил Рубен – Иван, Ивица Димитријевиќ – Игор, Нина Деан – Наташа, а Антонио Ташковски – Никола.
Креативниот тим го сочинуваат сценографот Игор Васиљев, костимографката Роза Трајческа и композиторот Огнен Анастасовски, додека извршни продуценти се Симона Угриновска и Виктор Рубен.
Од оваа екипа се очекува претстава што нема да го третира Чехов како музејски автор. Современото читање има смисла само кога класиката ќе биде доведена во судир со денешното време – со чувството дека животот се одложува, дека младите заминуваат, дека системите ветуваат движење, а луѓето остануваат во истата соба со истите неостварени планови.
МНТ веќе ја најави новата сезона со „Три сестри“, по година исполнета со премиери, награди и гостувања, за што Паноптикум објави посебен преглед во текстот за почетокот на сезоната 2026/2027. Воведувањето англиски превод сега додава нова димензија на таа најава: сезоната не започнува само со нова претстава, туку и со поинаква претстава за тоа кому му е наменет националниот театар.
Сцената што сака да биде видена и разбрана
Билетите за премиерата и за првите изведби се веќе во продажба. За МНТ ова ќе биде свечено отворање на сезоната, а за публиката можност да види како едно познато дело повторно се соочува со прашањата на современиот човек.
Вистинската вредност на англискиот превод ќе се покаже ако оваа практика стане редовна, јасно најавена и внимателно спроведена. Една претстава може да отвори врата, но институционалната навика е она што создава нова публика. Со „Три сестри“, МНТ го прави првиот видлив чекор кон сцена што не сака само да биде посетена, туку и разбрана.
