Идејата за обединување на Молдавија и Романија повторно влезе во јавниот простор, но овојпат не како романтична историска желба, туку како прашање што се движи меѓу европската интеграција, руското влијание, безбедносниот страв и идентитетската блискост меѓу двата народа. Во последните години расте бројот на граѓани во Молдавија кои би поддржале обединување со Романија: според анкета од март 2026. година, речиси 42% биле „за“, додека 47% биле „против“. Во Романија, пак, поддршката се движи околу 72%. Дојче веле ја поставува дилемата токму така – како прашање што веќе не може да се смета за маргинално, но сè уште е далеку од политички завршена опција.

Ова не е само приказна за две соседни земји што зборуваат ист јазик и делат дел од историјата. Ова е приказна за малите држави во време на големи потреси. Кога војната во Украина ја помести целата безбедносна архитектура на Источна Европа, Молдавија се најде во незгодна позиција: помеѓу европската иднина, руските притисоци, нерешената Транснистрија и прашањето дали самостојниот пат кон ЕУ е доволно силен штит.

Историја што никогаш не останала само историја

Молдавија и Романија не се „ново“ блиски. Во двете земји официјален јазик е романскиот, а нивната историска поврзаност се враќа кон поранешното Кнежевство Молдавија, поделено во 1812. година меѓу Русија и Отоманската Империја, со реката Прут како граница. По Првата светска војна, во 1918. година, делот од Молдавија што бил под руска власт гласал за повторно обединување со Романија, но во 1940. година Сталин, врз основа на пактот меѓу Хитлер и Сталин, повторно ја припојува таа територија кон советската сфера и ја формира Молдавската Советска Република, која независност прогласува во 1991. година.

Таа историска линија денес не е само материјал за учебници. Таа е политичка меморија. За дел од Молдавците и Романците, обединувањето е поправка на историска неправда. За други, тоа е опасен чекор што може да ја отвори вратата за нови поделби, особено во земја со сложен идентитет, русофони заедници и нерешено сепаратистичко прашање во Транснистрија.

Маја Санду и „хипотетичкото“ обединување

Темата доби нова политичка тежина откако молдавската претседателка Маја Санду во интервју за британскиот подкаст The Rest is Politics изјави дека доколку има референдум таа би гласала за обединување со Романија. Истовремено нагласи дека за мала земја како Молдавија станува сè потешко да опстане како демократија и суверена држава. Eurotopics го пренесува европскиот печат околу оваа изјава, при што дел од коментарите ја оценуваат како личен став во хипотетички референдум, а не како официјална владина агенда.

Таа разлика е важна. Едно е претседателка да каже како би гласала како граѓанка во можен референдум. Друго е државата да почне формален процес на обединување. Сепак, во јавниот говор таквите нијанси лесно исчезнуваат. За проруските партии во Молдавија ова е повод за обвинувања за предавство. За унионистите е сигнал дека моментот созрева. За Брисел најважно е прашањето да не ја дестабилизира патеката кон ЕУ.

Европската унија како главна патека

Молдавија во моментов формално се движи кон Европската унија. По изборите во септември 2025. година проевропската партија PAS задржа мнозинство со 55 од 101 пратеник, што овозможува европската интеграција да продолжи, иако новиот парламент има посилен евроскептичен блок. Анализата на Istituto Affari Internazionali предупредува дека целта за членство во ЕУ до 2028. година може да биде преамбициозна, а неуспехот да се исполни би можел да ја зголеми домашната скепса и да ја нахрани руската дезинформациска машинерија.}

Ова значи дека за Кишињев најреалната државна стратегија не е брзо обединување со Романија, туку европска интеграција како независна држава. Дури и ако обединувањето се појавува како „план Б“ во дел од јавните дебати, политичкиот пат што денес има институционална рамка е оној кон ЕУ. Во 2024. година Молдавија на референдум тесно ја поддржа уставната насока кон членство во ЕУ, со 50,3% „за“, што покажува дека европскиот курс постои, но не е општествено безболен.

Транснистрија – нерешената рана во секое сценарио

Ниту една сериозна дискусија за можно обединување не може да ја прескокне Транснистрија. Станува збор за сепаратистички регион на територијата на Молдавија, поддржан од Русија, кој од почетокот на 1990-тите функционира надвор од контролата на Кишињев. Дојче веле посочува дека токму Транснистрија е една од главните нејаснотии во секое сценарио за обединување, покрај уставните пречки во двете држави и молдавската уставна воена неутралност.

Ризикот не е теоретски. Русија ги олесни правилата за добивање руско државјанство за жителите на Транснистрија, што молдавските власти го оценија како чекор што го поткопува суверенитетот и може да ја зајакне руската контрола врз регионот. Associated Press објави дека околу 1.500 руски војници се стационирани во Транснистрија, а околу 200.000 жители веќе имаат руско државјанство.

Затоа секој разговор за обединување неминовно станува разговор за безбедност. Романија е членка на ЕУ и НАТО; Молдавија е уставно неутрална и има нерешен сепаратистички регион со руско присуство. Токму во оваа разлика лежи најголемата практична пречка: историската блискост може да биде силна, но геополитичката реалност е уште посурова.

Што би значело обединување?

Во наједноставна смисла, обединувањето би значело Молдавија да стане дел од Романија, а со тоа – индиректно – дел од ЕУ и НАТО преку романската држава. Но политичката реалност никогаш не е толку едноставна. Таков чекор би барал јасна демократска волја, најверојатно референдуми, уставни решенија, договори со меѓународните партнери и одговор на прашањето што се случува со Транснистрија.

Според Дојче веле, еврокомесарката Каја Калас изјавила дека одлуката за евентуално обединување може да ја донесат исклучиво народите на Молдавија и Романија – и никој друг. Тоа е важна дипломатска формула, но не е зелено светло за брза постапка. Таа повеќе значи дека ЕУ нема однапред да го прогласи прашањето за табу, но и дека одговорноста за политичката цена останува кај двете општества.

Panoptikum би рекол вака: обединувањето звучи како историска реченица со голема буква, но во реалната политика таа реченица мора да помине низ устави, граници, војници, пасоши, стравови и гласови на луѓе што не живеат во симбол, туку во држава.

Москва, Брисел и стравот од „прескокнување“ на историјата

За Москва евентуално обединување на Молдавија со Романија би значело стратешки пораз: уште една постсоветска земја би излегла од руската сфера на влијание, и тоа преку држава членка на ЕУ и НАТО. Затоа Русија со децении го користи наративот за „опасно“ или „фашистичко“ обединување, а Дојче веле потсетува дека токму таквите наративи биле дел од амбиентот што го поттикнал отцепувањето на Транснистрија меѓу 1990 .и 1992, година.

За Брисел, пак, дилемата е поделикатна. ЕУ сака стабилна, проевропска Молдавија, но не сака нов безбедносен пожар. Ако обединувањето се појави како демократска одлука со широка поддршка, Европа тешко би можела да го игнорира. Но ако темата стане избрзан политички проект во општество каде што половина од граѓаните не се убедени, тогаш наместо европско решение може да се добие нова линија на поларизација.

Дали е обединувањето навистина на повидок?

Одговорот е: темата е на повидок, но обединувањето не е непосредно. Поддршката расте, политичките изјави стануваат похрабри, а војната во Украина го менува чувството за безбедност. Но сè уште нема јасно мнозинство во Молдавија, има сериозни уставни и безбедносни пречки, а главната официјална патека останува пристапувањето кон Европската унија како независна држава.

Затоа најточно е да се каже дека обединувањето денес е политичка можност што ја добива својата тежина од стравот, историјата и европската ориентација, но сè уште не е конкретен државен план. Ако Молдавија успее да напредува кон ЕУ, темата може да остане симболична и постепена. Ако европскиот пат се заглави, ако руските притисоци се зголемат или ако Транснистрија стане уште поголем безбедносен проблем, тогаш идејата за обединување може да стане многу посериозна политичка алтернатива.

Малите држави и големите прашања

Случајот со Молдавија и Романија покажува дека во Европа историјата не е завршена книга. Таа е документ што постојано се препрочитува кога се менуваат безбедносните околности. Прашањето не е само дали две земји можат да се спојат. Прашањето е дали еден народ може да најде безбедност, демократија и достоинство во време кога старите имперски сенки повторно се движат по картата.

Молдавија денес не избира само меѓу Романија и самостојноста. Таа избира како ќе преживее како демократско општество во простор каде што географијата е судбина, но не мора да биде затвор. А Романија, ако навистина сака да биде повеќе од симболичен брат, ќе мора да покаже трпение, институционална зрелост и европска одговорност.

Обединувањето можеби не е утрешна вест. Но самата можност дека повторно се зборува за него кажува нешто важно: кога една мала држава се чувствува изложена, историјата почнува да нуди решенија што долго време изгледале невозможни.