Американскиот претседател Доналд Трамп соопшти дека сите мини во меѓународните води на Ормускиот теснец се отстранети или детонирани и го предупреди Иран дека секој брод што повторно ќе поставува мини ќе биде уништен. Изјавата доаѓа во момент кога Вашингтон паралелно отвора нова фаза на економски притисок врз Техеран, додека пловидбата низ еден од најважните енергетски коридори во светот останува далеку под нивото од пред војната.
Според Reuters, Трамп рекол дека информацијата за деминирањето ја добил од американската морнарица. Во објавата на Truth Social тој наведе и дека САД, преку Вселенските сили, го следат целиот теснец и дека е воведена политика на „нулта толеранција“ кон ново поставување мини.
Деминиран теснец не значи и нормализирана пловидба
Трамп ја претстави состојбата како значаен безбедносен исчекор, но податоците за поморскиот сообраќај покажуваат дека Ормускиот теснец сè уште функционира под силен притисок. Привремените податоци на Vortexa покажале дека во понеделникот низ теснецот минувале околу 5 милиони барели нафта дневно, наспроти повеќе од 20 милиони барели дневно пред почетокот на војната. Reuters објави и дека истиот ден само два танкера го минале клучниот енергетски премин – најниско дневно ниво во последните три месеци.
Тоа е суштинската разлика меѓу политичката порака и состојбата на теренот. Отстранувањето на мините, доколку состојбата остане стабилна, го намалува непосредниот ризик за бродовите, но не ги отстранува воените, осигурителните и логистичките ризици што ја ограничуваат пловидбата. Воздушните напади меѓу американските и иранските сили се запрени веќе неколку недели, но нападите врз бродови во теснецот продолжуваат.
Ормускиот теснец останува точка на која регионалниот конфликт директно се претвора во глобален економски ризик. Пред војната низ него минуваше количина на нафта што приближно одговара на една петина од светската дневна потрошувачка. Затоа секое ограничување на пловидбата брзо се пренесува врз цените на енергијата, транспортот и осигурувањето.
Од воени удари кон „Operation Economic Outcast“
Паралелно со обидот да ја обезбеди поморската рута, администрацијата на Трамп започна нова кампања за економска изолација на Иран. На 24. август Белата куќа официјално ја претстави „Operation Economic Outcast“, со цел дополнително да ги пресече финансиските и трговските канали преку кои Техеран обезбедува приходи.
Новите американски мерки опфаќаат десетици компании, поединци и бродови поврзани, според Вашингтон, со иранската трговија со нафта, воени набавки, ракетни програми, кибероперации и заобиколување на санкциите. Американското Министерство за финансии истовремено ги предупреди и странските влади и компании дека продолжувањето на одредени деловни врски со Иран може да ги изложи на секундарни американски санкции.
Сепак, формулацијата дека Вашингтон веќе ги вовел „најтешките санкции“ бара извесна резерва. Американската администрација ја опишува операцијата како невидена економска офанзива, но Reuters објави дека САД засега се воздржале од дел од најострите можни потези, особено од директно санкционирање големи финансиски институции во земји што продолжуваат да тргуваат со Иран. Наместо еднократен максимален удар, сегашниот пристап повеќе личи на постепено проширување на економскиот обрач.
Предупредувањата пред војната повторно во центарот на вниманието
Новата стратегија добива дополнителна политичка тежина по извештајот на „Волстрит џорнал“, според кој Трамп пред почетокот на офанзивата против Иран во февруари бил предупредуван од дел од сопствените разузнавачки, политички и воени советници дека конфликтот може да предизвика токму проблеми какви што денес се гледаат околу Ормускиот теснец и глобалното снабдување со енергија.
Според весникот, тогашната директорка на Националното разузнавање Тулси Габард предупредувала дека ескалацијата може да доведе до порадикално раководство во Техеран и затворање на теснецот, додека потпретседателот Џеј Ди Венс се залагал за повнимателен пристап и продолжување на преговорите. Дел од воените функционери, пак, предупредувале на трошење на резервите муниција и дополнително оптоварување на американските сили. Овие детали се наводи од извештајот на „Волстрит џорнал“, а не независно потврдени сознанија од американската администрација.
Шест месеци по почетокот на конфликтот сликата затоа е посложена од едноставно преминување од војна кон санкции. Вашингтон се обидува истовремено да ја врати сигурноста на Ормускиот теснец, да ги ограничи иранските приходи и да остави отворена можност за нов воен одговор. Техеран, од своја страна, и натаму го гледа теснецот како еден од своите најсилни инструменти за притисок.
Изјавата на Трамп дека мините се отстранети е важна за пловидбата, но вистинскиот тест ќе биде дали танкерите навистина ќе се вратат во поголем број и дали ризикот за трговските бродови ќе се намали. Додека низ Ормускиот теснец минуваат само дел од предвоените количества нафта, теснецот останува највидливиот показател дека конфликтот со Иран сè уште не е затворено поглавје.
