Европа повторно влезе во денови кога временската прогноза повеќе личи на извештај од кризен штаб. Пожари се приближуваат до градови и туристички центри, патишта се затвораат, болници се евакуираат, а во делови од Англија водата веќе се користи под ограничувања.

Тоа што се случува од Шпанија и Франција до Грција, Турција, Германија и Велика Британија не е збир од неповрзани летни несреќи. Станува збор за истата климатска равенка: долготрајна жештина, исушена почва, ниска влажност, силен ветер и системи што се принудени истовремено да се борат со огнот, недостигот од вода и здравствените последици од високите температури.

Огнот повеќе не останува далеку од градовите

Во југозападна Франција огромниот пожар во пошироката област на Бордо зафати десетици илјади хектари, главно борова шума, и принуди околу 220.000 жители и туристи да ги напуштат своите домови и сместувачки капацитети. Огнот се приближи до урбани и туристички зони, додека дел од евакуациите на крајбрежјето се одвиваа и со чамци.

Според извештаите од југозападна Франција, пожарникарите успеале привремено да го задржат главниот огнен фронт, но новото покачување на температурите и сувите ветрови оставаат голем ризик од повторно разгорување. Македонските медиуми објавија дека пожарот во еден момент се приближил на околу 15 километри од Бордо и дека во интервенциите биле повредени најмалку 75 пожарникари.

Ова веќе не е класичната слика на шумски пожар во оддалечен предел. Современите огнени стихии навлегуваат во просторот каде што се среќаваат шумите, населбите, патиштата, туристичките центри и индустриската инфраструктура. Таму пожарот престанува да биде само еколошка катастрофа и станува урбан, економски и безбедносен проблем.

На Паноптикум веќе пишувавме дека европскиот топлотен бран ги притиска здравствените системи, градовите и природата. Сегашните пожари покажуваат што се случува кога жештината не трае неколку часа, туку со денови ја извлекува влагата од земјата и вегетацијата.

Шпанија ја чека најопасниот дел од топлотниот бран

Во централна Шпанија службите успеаја да го стабилизираат големиот пожар западно од Мадрид, но опасноста не е завршена. Нови жаришта се појавуваат во други делови од земјата, додека прогнозите најавуваат уште еден бран на високи температури и ветер што може повторно да ги активира привремено смирените огнени линии.

Шпанските власти предупредија дека неколку часа можат да бидат решавачки за задржување на пожарите. Во земјата останаа активни повеќе жаришта, а на дел од евакуираните жители им беше дозволено да се вратат само откако службите проценија дека патиштата и населбите се безбедни.

Искуството на Шпанија ја покажува суровата логика на пожарите: локализиран пожар не значи изгаснат пожар. Жариштата можат повторно да оживеат кога температурата ќе се зголеми, ветерот ќе ја смени насоката или искра ќе падне врз дел од шумата што со недели немал вистинска влага.

Претходниот топлотен налет од Сахара веќе донесе температури над 40 степени и екстремен пожарен ризик, за што Паноптикум пишуваше во анализата „47 степени во Шпанија, 42 во Грција и лето што веќе не простува“.

На Крит загинаа двајца пожарникари

На грчкиот остров Крит двајца пожарникари загинаа додека учествувале во гаснење пожар. Нивната смрт е најтешкото потсетување дека зад картите со црвени зони бројките за изгорени хектари и снимките од противпожарни авиони стојат луѓе кои влегуваат во просторот од кој сите други се обидуваат да избегаат.

Грција со години располага со искуство во справувањето со големи летни пожари, но искуството не може целосно да ја надомести промената на условите. Кога пожарната сезона станува подолга, температурите повисоки, а повеќе жаришта избувнуваат истовремено, дури и добро организираните служби можат да бидат преоптоварени.

Во Турција се евакуираат домови, населби и болници

Пожарите во западна Турција зафатија најмалку седум провинции, меѓу кои Анталија и Мугла. Во областа Едремит превентивно биле евакуирани повеќе од 200 домаќинства, додека во Сејдикемер биле евакуирани жители од десетици домови и пациенти од државната болница.

Пожарот во Сејдикемер започнал на земјоделско земјиште, а ветерот брзо го пренел кон шумскиот појас. Поради чадот и приближувањето на пламенот бил затворен патниот правец кон Анталија. Во интервенцијата биле вклучени 5 авиони, 12 хеликоптери и стотици пожарникари и припадници на итните служби.

Извештаите од Турција покажуваат колку брзо еден пожар може да премине од земјоделска површина кон шума, пат, населба и здравствена установа. Тоа е причината зошто противпожарната заштита не може да започне дури откако ќе се забележи пламенот.

Половина Англија влезе во суша

Додека јужна Европа се бори со огнот, во половина Англија официјално беше прогласена за подрачје погодено од суша. Британската Агенција за животна средина ја донесе одлуката по исклучително ниски врнежи и високи температури, кои предизвикаа брзо намалување на речните текови, водните резерви и влагата во почвата.

Според официјалното соопштение на британските власти, сушата опфаќа седум области: Источна Англија, Хертфордшир и Лондон, долината на Темза, Хемпшир и островот Вајт, Девон и Корнвол, Западен Мидлендс и Весекс.

Милиони жители веќе живеат со ограничувања на користењето вода. Дел од компаниите воведоа забрани за градинарски црева, полевање и миење автомобили, додека земјоделците се соочуваат со ограничени можности за наводнување и потреба од порано собирање на родот.

Прогласувањето суша не значи дека водата веднаш ќе исчезне од чешмите. Тоа значи дека системот веќе влегол во режим во кој секоја следна недела без дожд ја намалува резервата за домаќинствата, земјоделството, индустријата и природните екосистеми.

Жештината се движи и кон северот

Германија истовремено издаде предупредувања за екстремна топлина во 289 од вкупно 294 административни области. Во делови од земјата беа најавени температури до 38 степени, а метеоролозите предупредија и на тропски ноќи во кои температурата нема да се спушти под 20 степени.

Ноќната температура е еден од најпотценетите делови на топлотните бранови. Човечкото тело, градските површини и зградите немаат време да се изладат, а жештината се натрупува од ден во ден. Ризикот е особено голем за постарите лица, хронично болните, малите деца и луѓето што работат на отворено.

Светската здравствена организација предупредува дека екстремно сувите услови, сушата, топлотните бранови и силниот ветер го зголемуваат ризикот од пожари. Чадот, пак, може да предизвика здравствени последици и на големо растојание од самиот пожар.

Токму затоа топлотниот бран веќе не е обична временска вест. Тој е здравствен, инфраструктурен и социјален ризик што бара поинаква организација на работата, јавниот простор и службите.

Европа има повеќе опрема, но нема бесконечно време

Европската Унија за летово однапред распореди 777 пожарникари од 14 земји во високоризични подрачја. Преку Механизмот за цивилна заштита беа активирани авиони, екипи и дополнителна помош за Франција и Шпанија.

Европската координација е неопходна во услови кога повеќе држави истовремено бараат специјализирани екипи и воздушна поддршка. Сепак, ниту една флота не може бесконечно да надоместува за неисчистени противпожарни појаси, запуштена вегетација, недоволно управување со шумите и населби што се шират кон ризични подрачја.

Европа не страда од недостиг на предупредувања. Проблемот е што превенцијата и приспособувањето често остануваат помали буџетски и политички приоритети од реакцијата откако кризата веќе започнала.

Македонија не ја гледа оваа криза од безбедна далечина

За Македонија пожарите во Грција и Турција, сушата во Англија и евакуациите во Франција не се далечна европска хроника. Нашите градови, шуми, земјоделски површини и водни системи се изложени на истата комбинација од продолжени жештини, суви периоди и ограничени локални ресурси.

Подготовката мора да започне пред појавата на првиот чад. Потребни се расчистени пристапни патишта, функционални хидранти, прецизни карти на ризик, локални екипи што знаат како да реагираат, навремени забрани за движење и палење оган, како и јасни планови за заштита на старите лица, работниците и населението во оддалечените населби.

Како што беше нагласено и во анализата на Паноптикум за жештината како јавна опасност, климатската адаптација не е апстрактна политика. Таа е вода во резервоарот, сенка на улицата, прооден шумски пат, обучен пожарникар и болница што може да функционира додека надвор температурата останува опасно висока.

Европа денес не се соочува само со пожари и суша. Таа се соочува со системи создадени за вчерашната клима, кои мора да преживеат во услови за кои не биле проектирани. Огнот, водата и жештината веќе се дел од една иста криза. И политиките што треба да нè заштитат мора конечно да почнат да ја гледаат како целина.