Скопското Кале треба да добие две нови музејски содржини – Музеј на праисторијата и Музеј на османлискиот период, а нивното отворање е најавено за 2027. година. Градежните работи на двата објекта се завршени, по што следува уредувањето на ентериерите и подготовката на поставките со археолошки предмети откриени на тврдината.
Проектот е дел од пошироката намера Калето повторно да стане активен културен и туристички простор во Скопје, со посебно значење пред 2028. година, кога градот ќе ја носи титулата Европска престолнина на културата. Европската комисија го наведува Скопје меѓу трите европски престолнини на културата за 2028. година, заедно со Чешке Будејовице и Бурж. Официјалната европска рамка за Скопје е поставена под мотото „Culture over division“.
Од археолошките истражувања до музејски поставки
На Скопското Кале меѓу 2007. и 2016. година беа спроведени големи археолошки истражувања под раководство на археологот проф. д-р Драги Митревски. Според информациите презентирани при увидот на локалитетот денеска, во текот на истражувањата биле откриени повеќе од 5.000 предмети. Со владина одлука археолошкиот материјал му е даден на користење на Археолошкиот музеј на Македонија, како матична установа за движното археолошко културно наследство. Кустоси од Археолошкиот музеј и Музејот на град Скопје, заедно со стручни лица од Управата за заштита на културното наследство, работеле на ревизија и селекција на материјалот што треба да биде претставен во новите поставки.
Музејот на праисторијата треба да го доближи до посетителите животот на просторот на денешното Кале во најстарите периоди, додека вториот музеј ќе биде посветен на османлискиот период. Намерата е предметите да не бидат изложени само како археолошки артефакти во витрини, туку да бидат организирани во поставки што користат современи музеолошки принципи, наративност, интерактивни содржини и мултимедија.
Според објавените информации, веќе се подготвени концепциите за музеите, креиран е нивниот визуелен идентитет, а набавени се и таблети и уреди за виртуелна реалност. Идеен автор на концептот за двата музеја е проф. д-р Драги Митревски, дизајнот на поставките е на проф. д-р Јован Ивановски, а визуелниот идентитет го осмислила проф. д-р Гордана Вренцовска.
Калето повторно се враќа во плановите за градот
Обновувањето на музејските објекти има пошироко значење од отворањето две изложбени поставки. Скопското Кале со години останува еден од највредните, а недоволно искористени простори во главниот град – археолошки локалитет, градска панорама и место во кое се наталожени различни историски периоди. За таа повеќеслојност на локалитетот веќе пишувавме во Panoptikum во текстот „Скопското Кале е камена меморија на градот кој постојано се обновува“. Токму музејските поставки можат да помогнат Калето да престане да биде само простор низ кој посетителот поминува и да стане место каде што историјата на Скопје може да се прочита и разбере.
Управата за заштита на културното наследство соопшти дека за тековно одржување, адаптација и санација на двата музејски објекта биле обезбедени осум милиони денари. По завршувањето на градежниот дел, работата продолжува со Археолошкиот музеј, кој треба да ги уреди ентериерите и да ги подготви објектите за отворање.
Во исто време, во владина процедура е и одлука за прогласување на Скопската тврдина – Кале за културно наследство од особено значење, во поткатегоријата големо значење. Според најавите, со новата организација надлежностите за локалитетот би биле поделени меѓу Град Скопје и Археолошкиот музеј. Бидејќи постапката сè уште е во тек, ова засега треба да се чита како најавена институционална рамка, а не како веќе завршена промена.
Влезници се најавуваат откако локалитетот ќе биде целосно уреден
Премиерот Христијан Мицкоски при посетата на Калето најави дека, откако локалитетот ќе биде целосно уреден и ставен во функција, се планира да се наплаќа влез. Во моментов нема објавени детали за висината на билетите, режимот на посета или точниот простор за кој би се однесувала наплатата.
Според најавениот рок, поголемиот дел од работите треба да биде завршен во 2027. година. Тоа би оставило една година до „Скопје 2028“ во која новите музеи би можеле реално да функционираат, наместо нивното отворање да остане само дел од подготовките непосредно пред европската културна година.
Токму инфраструктурата останува едно од најважните прашања околу „Скопје 2028“. Во Panoptikum веќе пишувавме дека културна престолнина не се гради само со титула, туку со функционални простори, институции и наследство што повторно станува достапно за градот. Европската титула е временски ограничена на една година; музеј, археолошки локалитет и добро организиран јавен простор можат да останат многу подолго.
Калето како дел од трајното наследство на „Скопје 2028“
Двата музеја на Калето затоа ќе бидат важни не само поради бројот на изложени предмети. Поважно ќе биде дали посетителот конечно ќе добие јасна приказна за местото на кое стои – од најстарите населби до подоцнежните историски слоеви на градот.
Официјалната платформа „Скопје 2028“ ја поставува културата како средство за долгорочен развој, соработка и обновување на градот. За Калето тоа е особено конкретен тест: дали едно од најпрепознатливите места во Скопје конечно ќе добие содржина што одговара на неговата историска тежина.
