Редовната седница на Светиот архијерејски синод на МПЦ-ОА, одржана во полн состав, отвори две прашања што одамна ја надминуваат црковната администрација: демографското слабеење на македонскиот православен народ и загрозената состојба на духовното и културното наследство во храмовите и манастирите. Тоа не се теми за протокол. Тоа се теми за опстанок, паметење и одговорност.
Синодот одлучи да формира Фонд за поткрепа на многудетни семејства, откако при разгледувањето на годишните извештаи од епархиите во татковината и дијаспората посебно внимание било посветено на показателите за демографската состојба кај македонскиот православен народ. Во истата седница е формирана и комисија за решавање на материјалната состојба на новоформираните епархии.
Фондот за многудетни семејства како пастирска, но и национална грижа
Одлуката за фонд за многудетни семејства звучи едноставно, но носи тежок контекст. Македонија одамна живее со демографска вознемиреност: иселување, стареење, намален наталитет, празнење на села и градови, семејства што се двоумат дали можат да издржат повеќе деца во услови на економска несигурност. Кога Црквата го отвора ова прашање, таа не смее да го прави само како морален повик, туку и како конкретна поткрепа.
Во соопштението Синодот ја образложува одлуката како пастирска грижа по разгледувањето на состојбите во епархиите. Токму тука е суштината: семејството не може да биде тема само за беседи, празнични честитки и декларативни ставови. Ако е темел на заедницата, тогаш му треба реална поддршка, не само реторичка почит.
Фондот ќе биде важен онолку колку што ќе биде јасен, транспарентен и достапен. Кои семејства ќе можат да аплицираат, каква помош ќе добијат, како ќе се полни фондот, кој ќе одлучува и како ќе се известува јавноста – тоа се прашања што ќе ја претворат добрата намера во доверлива институционална практика. Црковната милосрдност е најсилна кога не останува чувство, туку станува систем.
Духовното богатство во лоша состојба – најтешката реченица од седницата
Највознемирувачката порака од синодската седница не е административна, туку културна: духовното и културното богатство на македонските храмови и манастири се наоѓа во лоша состојба, меѓу другото и поради недостиг од доволно стручни кадри за конзервација. Синодот апелира до надлежните институции неодложно да преземат мерки за да се зачува она што е оставено од претходниците.
Оваа реченица треба да ја слушнат и Црквата, и државата, и стручните институции, и јавноста. Македонските храмови и манастири не се само места на богослужба. Тие се архиви од камен, фреска, дрво, ракопис, икона, молитва и народна меморија. Кога тие пропаѓаат, не се губи само еден објект. Се губи начин на паметење.
Проблемот со конзервацијата не може да се реши со една апелација. Тој бара образовна политика, стручни програми, финансии, институционална координација и јасна листа на приоритети. Ако навистина „нема кој да го конзервира духовното богатство“, тогаш тоа е аларм за држава што сака да се нарекува чувар на културно наследство. Наследството не се брани со свечени говори пред празници, туку со луѓе што знаат да го спасат од влага, распаѓање и заборав.
Комисија за новоформираните епархии
Синодот формираше и комисија за решавање на материјалната состојба на новоформираните епархии. Оваа одлука посебно се однесува на состојбата во епархиите на архијереите Јован, Марко и Јоаким. Прашањето за помош на епархиите на тројцата епископи од поранешната Православна охридска архиепископија претходно го отвори митрополитот Петар.
Ова е чувствителна тема затоа што не се однесува само на материјални услови, туку и на црковна интеграција, доверба и практично функционирање. По канонското смирување и враќањето на дел од поранешната црковна структура во животот на МПЦ-ОА, административната, имотната и пастирската стабилизација не може да остане недоречена. Црквата, како и секоја институција со долг историски континуитет, мора да знае дека помирувањето не завршува со одлука. Завршува кога луѓето и епархиите можат нормално да живеат и да служат.
Синодот и владиците не дале дополнителни информации за прашањата поврзани со имотот, епархиите и дел од темите што беа отворени во јавноста. Тоа е разбирливо од аспект на внатрешна црковна процедура, но јавноста со право ќе очекува поголема јасност кога станува збор за имот, епархиско функционирање и институционална одговорност.
Наум во работниот состав, Пимен како заменик
На седницата за нов член во постојаниот, односно работниот состав на Синодот е избран митрополитот Струмички г. Наум, а за негов заменик митрополитот Европски г. Пимен. Тоа е важна внатрешна одлука, бидејќи работниот состав ја носи оперативната тежина на синодскиот живот меѓу седниците, а изборот на архијерејски кадри секогаш покажува и каков ритам сака да има црковното управување.
Во вакви моменти не е најважно кој добил позиција, туку каков тип на работа ќе произлезе од таа позиција. МПЦ-ОА денес има потреба од управување што ќе биде духовно внимателно, институционално прецизно и доволно храбро да ги отвора тешките теми: демографијата, дијаспората, имотот, конзервацијата, богословското образование и односот со државните институции.
Богословијата и прашањето на идните кадри
Синодот, како основач на воспитно-образовните институции при МПЦ-ОА, ја поздравил работата на Управата на Богословијата, која во учебната 2025/26 година спровела четиригодишна наставна програма. Денот за упис на нови ученици е најавен за 19 јуни 2026 година.
Овој податок не треба да остане на маргината. Ако Црквата зборува дека недостигаат стручни кадри за конзервација, ако зборува за демографска грижа и ако треба да ги зајакне епархиите, тогаш образованието станува клучна точка. Богословијата не е само училиште за идни свештеници. Таа е место каде што се формира црковна култура, јазик на јавен настап, однос кон наследството, чувствителност кон луѓето и способност за работа во сложено општество.
Црквата меѓу молитвата и институционалната одговорност
Оваа седница на Синодот покажува дека МПЦ-ОА влегува во период во кој духовните прашања не можат да се одвојат од практичните. Многудетните семејства бараат поддршка. Храмовите бараат конзерватори. Епархиите бараат материјална стабилност. Богословското образование бара внимание. Дијаспората бара континуитет. Тоа не се „световни“ теми спротивни на духовноста. Тоа се места каде што духовноста се проверува.
Во Panoptikum смисла најважната порака од оваа седница е дека верата не живее само во олтарот, туку и во грижата за семејството, во спасената фреска, во зачуваниот манастир, во уредената епархија, во образуваниот свештеник и во институција што не се плаши од сопствената одговорност.
МПЦ-ОА има историска тежина, но историската тежина не е доволна ако не се претвори во секојдневна грижа. Фондот за многудетни семејства, комисијата за новоформираните епархии и апелот за зачувување на духовното богатство се три различни одлуки, но сите водат кон исто прашање: дали ќе умееме да го зачуваме она што го наследивме, додека истовремено создаваме услови да има кој да го наследи по нас?
