Земјите од БРИКС веќе создаваат повеќе од 40% од светскиот бруто-домашен производ, изјави рускиот претседател Владимир Путин, оценувајќи дека светската економија влегува во период на длабоки структурни промени. Но, зад впечатливата бројка стои важна методолошка разлика: уделот се однесува на БДП пресметан според паритетот на куповната моќ, а не на номиналниот БДП.
Во обраќањето на деловниот форум на БРИКС во Њу Делхи Путин порача дека земјите од групата ја зацврстуваат својата положба во светската економија и постепено преземаат поголема улога во обликувањето на меѓународните економски односи.
Според него, БРИКС претставува околу половина од светското население, создава повеќе од 40% од глобалниот БДП и учествува со приближно една петтина во светската трговија. Овие показатели, како што нагласи рускиот претседател, покажуваат дека економскиот центар на гравитација се поместува кон земјите во развој и кон Глобалниот Југ.
Што навистина значат „повеќе од 40%“?
Бројката што ја истакна Путин треба да се чита со неопходно економско појаснување. Таа се однесува на бруто-домашниот производ пресметан според паритетот на куповната моќ – ППП. Овој метод ги зема предвид разликите во цените и куповната моќ меѓу државите и често се употребува при споредување на реалниот обем на националните економии.
Кога економиите се споредуваат според номиналниот БДП, односно според тековните девизни курсеви, уделот на БРИКС е значително понизок. Затоа не е прецизно бројката од 40 отсто автоматски да се толкува како доказ дека блокот веќе го презел вкупното економско лидерство од западните земји.
Сепак, показателот останува важен. Тој зборува за големиот производствен, демографски, енергетски и потрошувачки потенцијал на членките на БРИКС, особено на Кина и Индија, но и за зголемената тежина на економиите што долго време имаа ограничено влијание врз глобалните финансиски институции.
БРИКС бара поголемо влијание во светските институции
Министрите за финансии и гувернерите на централните банки од земјите на БРИКС побараа реформа на меѓународните развојни и финансиски институции. Нивната цел е Меѓународниот монетарен фонд, Светската банка и сродните механизми подобро да ја одразуваат зголемената економска тежина на земјите во развој.
Меѓу темите што ги отвора блокот се поголема застапеност во глобалното одлучување, поефикасни прекугранични плаќања, поврзување на националните платни системи и намалување на зависноста од финансиската инфраструктура контролирана од западните центри.
Ова не значи дека БРИКС веќе располага со единствена валута, заеднички пазар или целосно усогласена економска политика. Групата обединува држави со различни политички системи, развојни модели и геополитички интереси. Меѓу нејзините членки постојат и конкуренција, трговски несогласувања и различни ставови за идната улога на блокот.
Путин зборува за нова ера
Путин оцени дека досегашниот модел, во кој најразвиените западни економии имаа доминантна улога, повеќе не ја одразува реалната распределба на производството, населението и ресурсите во светот. Тој ги критикуваше санкциите, трговските ограничувања и едностраните економски мерки, тврдејќи дека тие ги нарушуваат логистичките синџири и светската трговија.
Ваквите пораки се дел и од пошироката руска геополитичка реторика. Москва го претставува БРИКС како столб на пополицентричен светски поредок и како противтежа на Г7 и на западните институции. Тоа, меѓутоа, не ја поништува реалноста дека економското влијание на земјите од БРИКС расте.
Дали Западот го губи економското лидерство?
Одговорот зависи од показателот што се набљудува. Според паритетот на куповната моќ, БРИКС веќе има поголем удел во глобалната економија од Г7. Но западните земји и натаму имаат огромно влијание врз меѓународните финансии, резервните валути, технолошките стандарди, капиталните пазари и институциите преку кои се управува со глобалниот економски систем.
Американскиот долар останува водечка резервна и трговска валута, а финансиските центри во САД и Европа продолжуваат да имаат клучна улога во движењето на светскиот капитал. Истовремено, високата вкупна економска тежина на БРИКС не е рамномерно распределена: голем дел од неа произлегува од Кина и Индија.
Затоа попрецизно е да се зборува за релативно слабеење на западната доминација и постепено создавање повеќе центри на економска моќ, а не за веќе завршено преземање на светското лидерство.
Бројките се моќ, но не и единство
БРИКС денес е доволно голем за неговите барања да не можат да бидат игнорирани. Населението, природните ресурси, енергетското производство, индустрискиот капацитет и растечките пазари му даваат значителна преговарачка тежина.
Сепак, економскиот обем сам по себе не создава политичко единство. За БРИКС да стане траен и усогласен центар на глобална моќ, ќе треба да изгради функционални институции, доверливи финансиски механизми и заеднички одговори на сопствените внатрешни разлики.
Изјавата на Путин затоа истовремено содржи статистички аргумент и политичка порака. Светот навистина станува поразновиден во распределбата на економската моќ, но новиот поредок сè уште не е целосно обликуван. Тој се создава низ конкуренцијата меѓу старите финансиски центри и растечките сили што бараат поголем глас во управувањето со глобалната економија.
