Додека Балканот ги минуваше последните часови од астрономското лето, високите планини веќе добија зимски изглед. Првите снегулки од сезоната паднаа на Копаоник и Голија во Србија и во Пампорово во Бугарија. На едно место снегот веќе го забави сообраќајот, на друго само накратко прелета – но необичниот септемвриски пресврт уште еднаш покажа колку брзо планините можат да преминат од лето во зима.
Летото на Балканот практично заврши со снег.
Вчера, само неколку часа пред астрономскиот почеток на есента, високите планински предели во Србија и Бугарија беа зафатени од нагло заладување кое донесе први снегулки и прв вистински зимски призор во сезоната. На Копаоник, еден од најпознатите планински и скијачки центри во Србија, снегот не остана само на неколку случајни снегулки. Во 15 часот бил измерен само еден степен над нулата, додека паѓал умерен снег. Поради снежните врнежи сообраќајот на пристапите кон планината бил забавен. Снег паднал и на највисоките делови на Голија, каде што, поради сè уште релативно високата температура на подлогата, на дел од теренот не се задржувал долго.
Од летна слика до снег за само неколку часа
Промената на Копаоник била особено впечатлива. Во текот на денот температурата кусо се искачила, но по 14 часот следувало нагло заладување, по што дождот и нестабилното време преминале во снег. До вечерните часови температурата на планината се спуштила до околу нула степени.
Токму ваквите ненадејни промени се карактеристични за високите планини во преодните годишни времиња. Додека во пониските предели може да владеат сосема есенски, па дури и релативно пријатни температури, на надморска височина од над 1.500 или 2.000 метри само неколку степени разлика се доволни дождот да премине во снег. Затоа белите падини на Копаоник изгледаат како зимата да пристигнала пред време, но сами по себе не значат дека започнал траен зимски период.
Пампорово доби само краток зимски поздрав
Првите снегулки се појавиле и во Пампорово, познатиот бугарски планински центар во Родопите. Според Планинската спасувачка служба, снегот таму бил слаб и траел кратко пред пладне. Снежна покривка не се формирала.
Утринската температура во Пампорово била околу четири степени, а подоцна во текот на денот се искачила на 12 степени. Студеното време сепак влијаело врз посетеноста, а на планината работела само една од жичарските линии наведени во локалниот извештај.
Така, иако Копаоник и Пампорово во ист ден добија зимски мотив, состојбата не била иста: во Србија снегот бил поинтензивен и влијаел врз сообраќајот, додека во бугарскиот центар станувало збор за краткотрајни снегулки без формирање покривка.
Септемвриски снег на Копаоник не е без преседан
Колку и да изгледа необично снегот да паѓа додека календарот сè уште го покажува септември, за високите делови на Копаоник тоа не претставува невиден настан.
Историските податоци што ги пренесуваат српските медиуми покажуваат дека првата снежна покривка на планината во различни години се формирала во период од почетокот на септември до крајот на ноември. Просечниот термин за нејзино појавување е меѓу 10. и 15. октомври, а најраниот снег често е тенок и краткотраен.
Колку почетокот на есента може да биде непредвидлив покажа и 2025 година. На 4 октомври таа година на Копаоник биле измерени 59 сантиметри снег, што според објавените податоци претставувало рекордна октомвриска висина на снежната покривка во периодот на метеоролошките мерења.
Оттука, сегашните снегулки се рани, но не и метеоролошка сензација без историски пример.
Зошто снегот може да падне толку рано?
Клучот е во надморската височина и движењето на студени воздушни маси. Кога над регионот ќе навлезе значително постуден воздух, температурната граница на која дождот преминува во снег може брзо да се спушти. Во низините истовремено може да врне дожд и температурата да остане далеку над нулата, додека високите планински врвови веќе се во услови за снег. Планинскиот релјеф дополнително го засилува ефектот: воздухот што се издигнува по планинските падини се лади, што создава поволни услови за врнежи и за преминување на дождот во снег.
Затоа први снегулки во септември на највисоките балкански планини не мора да значат дека целиот регион влегува во долготрајно студен период.
Последните часови од летото – со снег
И календарскиот момент беше симболичен.
Снегот на Копаоник и Пампорово падна на 22. септември, во последните часови од астрономското лето во овој дел од Европа. Септемвриската рамноденица во 2026. година настапува денеска во 00:05 часот по UTC, односно во 02:05 часот по средноевропско летно време, кога на северната хемисфера астрономски започнува есента.
Природата така создаде необичен контраст: формално сè уште лето, а на планинските височини – зимски пејзаж.
Првиот снег не е прогноза за целата зима
Раниот снег често отвора прашања дали претстои долга, снежна и студена зима. Но еден краткотраен студен продор во септември не е доволен за таков заклучок.
За карактерот на целата зимска сезона се важни многу пошироки атмосферски и океански процеси, нивната распределба во текот на повеќе месеци и движењето на големите воздушни системи над Европа и Северниот Атлантик. Затоа првите снегулки повеќе зборуваат за моменталната атмосферска ситуација отколку за тоа какви ќе бидат декември, јануари или февруари.
Сепак, тие се јасен потсетник дека сезоната на големи температурни пресврти веќе започнува.
Балканот меѓу две годишни времиња
Копаоник под снег, неколку снегулки над Пампорово, заладување на високите планини и есенски температури во пониските предели – Балканот повторно ја покажува својата метеоролошка разновидност. На релативно мало географско растојание можат истовремено да постојат сосема различни временски слики.
Во градовите – дожд и есенски јакни. На високите врвови – снег и температури околу нулата.
Првиот снег затоа не треба да се претвора во најава за предвремена зима. Но сликите од Копаоник и Пампорово имаат своја силна симболика: летото си замина со снегулки, а есента на Балканот беше пречекана со првиот здив на зимата.
