Прославата на 35 години независност на Македонија имала финансиска конструкција од вкупно 340 милиони денари. Од нив 300 милиони денари биле обезбедени од нераспределената добивка на Државна лотарија за 2024. година, а околу 40 милиони денари од компании што учествувале како спонзори, соопшти владината портпаролка Марија Митева. Владината позиција е дека за настаните не биле исплатени средства директно од државниот Буџет. Податоците беа соопштени на прес-конференцијата на која учествуваа и директорот на Државна лотарија Александар Климовски и Бобан Милошески од „Авалон“.
Со ова прашањето што остана отворено по одбележувањето на 8 Септември доби конкретна бројка. Меѓутоа, не исчезна разликата околу тоа што точно значи тврдењето дека прославата ги чинела Буџетот и граѓаните „нула денари“. Сега е потврдено дека најголемиот дел од средствата дошол од државно акционерско друштво, а расправата се префрла од прашањето дали имало директна буџетска исплата кон прашањето како се третираат и користат средствата на компанија во државна сопственост.
300 милиони денари од Државна лотарија
Според Митева, Владата со заклучок поврзан со прославата предвидела Државна лотарија да обезбеди 300 милиони денари од нераспределената добивка за 2024. година и да спроведе постапка за реализација на спонзорираните настани. Официјалната владина евиденција потврдува дека 167-та седница на Владата била одржана на 28. април 2026. година.
Директорот Александар Климовски денеска образложи дека, според правната и сметководствената позиција на Лотаријата, станувало збор за компаниски средства, а не за буџетски пари. Неговото објаснување е дека средствата би станале буџетски кога нераспределената добивка би била утврдена како дивиденда и би бил даден налог за нејзина уплата на трезорската сметка. Додека остануваат во компанијата, рече тој, тие се корпоративни средства. Климовски детално ја образложи оваа позиција и постапката што била применета.
Тоа е значајна разлика во сметководствена смисла, но таа не го менува фактот дека Државна лотарија е државно акционерско друштво и дека Владата како единствен акционер имала улога во насочувањето на средствата. Затоа двете тврдења – дека нема директен расход од Буџетот и дека државна компанија обезбедила 300 милиони денари можат истовремено да бидат точни. Токму тука беше и јадрото на јавната полемика што се отвори по првичната формулација за „нула денари“.
Уште 40 милиони денари од компании
Втората компонента во финансиската конструкција се околу 40 милиони денари обезбедени од компании што Владата ги опиша како општествено одговорни. Со тоа вкупната сума, според денеска соопштените податоци, достигнува 340 милиони денари – приближно 5,5 милиони евра. Митева ја претстави оваа сума како вкупна финансиска конструкција, повторувајќи дека од Буџетот не бил издвоен ниту денар.
Во доставените информации не е објавен целосен поединечен преглед на компаниите и износите што секоја од нив ги обезбедила. Тоа е следното ниво на отчетност што би овозможило јавноста да ја види целата финансиска структура, не само нејзиниот вкупен износ.
Еден понудувач и постапка преку спонзорство
Постапката за избор на организатор не била водена како класична јавна набавка. Според Климовски, Државна лотарија се повикала на правилата за спонзорство, а дополнително формирала комисија и објавила јавен повик, иако, според неговото толкување, тие чекори не биле законска обврска. Неговата формулација дека Лотаријата „отишла над законот“ се однесува на преземање дополнителни чекори над законскиот минимум заради транспарентност, а не на признание дека постапката била спротивна на закон.
На повикот пристигнала една понуда – од „Стардаст ДООЕЛ Скопје“. Митева објасни дека „Стардаст“ е правниот субјект преку кој настапува „Авалон“, додека Климовски рече дека понудата била разгледана од комисија и потоа бил склучен договор.
Од „нула денари“ до 340 милиони
Вчерашната прес-конференција расчисти една важна непозната: колкава била финансиската конструкција за прославата. Одговорот е 340 милиони денари. Истовремено, таа покажа дека формулацијата „нула денари“ може да биде точна само ако строго се однесува на директни исплати од државниот Буџет. Не значи дека прославата немала трошок или дека не биле употребени средства на субјект во државна сопственост.
Оттука, јавната дебата повеќе не мора да се води околу тоа дали постои сума. Таа е соопштена. Прашањата сега се поконкретни: како точно биле распределени 300-те милиони денари од Државна лотарија, кои компании ги обезбедиле останатите околу 40 милиони, колку чинел секој од големите настани и што ќе покаже конечниот финансиски отчет. Тоа се податоците што можат да ја претворат политичката расправа за „нула денари“ во проверлива сметка за прославата.
