Инструменталната изведба на српската песна „Ој Косово, Косово“ на концертот со кој вчера, 15 ноември, во Брисел започна Форумот за проширување на Европската Унија предизвика остри реакции од претставници на Косово. Европската комесарка за проширување Марта Кос денеска изрази жалење поради изборот на композицијата и порача дека таа на никаков начин не ги претставува ставовите на Европската комисија.
Контроверзијата доби дополнителна тежина поради контекстот во кој беше изведена песната: концертот носеше наслов „Melodies of Unity: Harmonies from the European Crossroads“ и беше дел од програмата на Форумот на ЕУ за проширување 2026, кој се одржува вчера и денеска во Брисел и е посветен на иднината на проширувањето, европското обединување и добрососедските односи.
Песната била изведена инструментално, без текст
Станува збор за композиција позната како „Ој Косово, Косово“, односно по почетните стихови „Са Косова зора свиќе“. На концертот таа била изведена инструментално, без пеење на текстот. Токму нејзината политичка и историска асоцијација, а не содржината што непосредно можела да се слушне на сцената, стана причина за спорот.
Косовскиот амбасадор во Белгија Агрон Бајрами оцени дека не станува збор за обична културна размена и побара објаснување од Европската комисија за начинот на кој била избрана и одобрена програмата. Реакција имаше и од други претставници од Приштина, кои изборот на композицијата го протолкуваа како несоодветен за европски настан посветен на проширувањето и добрососедските односи.
Марта Кос во разговор со новинарите во Брисел изрази жалење поради изборот што го направиле музичарите и нагласи дека песната „на никаков начин“ не ги одразува ставовите на Европската комисија.
Марта Кос: Помирувањето не значи заборавање на минатото
Кос ја поврза реакцијата и со поширокото прашање за историските поделби во поранешна Југославија. Таа посочи дека европските институции се свесни за жртвите и страдањата во регионот и дека помирувањето не значи заборавање на минатото и разликите, туку создавање Европа во која тие разлики нема да ја блокираат заедничката иднина.
Дискусиите продолжуваат денеска под мотото „Wider Europe – Stronger Europe“, со учество на европски претставници, политичари од партнерските и кандидатските земји, како и претставници на граѓанското општество, експертската и деловната заедница.
Во официјалната програма на Европската комисија, форумот е претставен како простор за разговор за иднината на проширувањето и за неговата улога во европската политичка и безбедносна архитектура. Токму затоа изборот на композиција што една страна ја доживува како национален и историски симбол, а друга како политичка порака насочена против нејзината државност, доби значење многу поголемо од самиот музички настап.
Еден музички избор стана тест за чувствителноста на Брисел
Инцидентот ја покажува и сложеноста со која Европската Унија се соочува кога настојува под една политичка рамка да ги собере општествата од Западен Балкан, во кои историските наративи сè уште имаат директна политичка тежина. Србија не ја признава независноста на Косово, а ниту самата ЕУ нема единствен став за неговиот статус – пет нејзини членки не го признаваат Косово.
Затоа спорот не се сведува само на прашањето кој избрал една песна. За Брисел, кој проширувањето го претставува како процес што треба да донесе стабилност, помирување и подобри соседски односи, ваквите симболички пропусти лесно стануваат политички проблем.
Темата има поширок регионален контекст и за Македонија. Процесот на проширување повторно е поставен високо на европската политичка агенда, а Западен Балкан останува еден од просторите на кои ќе се проверува колку Европската Унија може да ги претвори политичките пораки за заедничка иднина во конкретен и кредибилен процес. Во таква атмосфера, кредибилитетот се мери и во детали – особено кога тие допираат до најчувствителните историски спорови во регионот.
Жалењето што Марта Кос го изрази денеска е првата јасна реакција од врвот на европската политика за проширување. Сепак, останува прашањето што го отвори Приштина: како композицијата била вклучена во програмата и колку внимателно институциите што зборуваат за европско помирување ги проценуваат симболите што ги ставаат на сопствената сцена.










