Средбата со УНЕСКО како потсетник дека Охридскиот регион не е само локална грижа
Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова денеска ги прими постојаните делегати, амбасадори и претставници на Комитетот за светско наследство на УНЕСКО, предводени од претседателот на 43. Генерална конференција на УНЕСКО, Кондер М. Тала од Бангладеш. Во фокусот на разговорот била заштитата на природното и културното наследство на Охрид и Охридскиот регион, особено низ препораките на Комитетот за светско наследство.
Ова не е уште една церемонијална средба од дипломатски календар. Охрид одамна не е прашање што може да се затвори со добра фотографија, соопштение и неколку општи реченици за „посветеност“. Кога УНЕСКО зборува за Охридскиот регион, зборува за простор во кој природата и културата не стојат одвоено: езерото, градот, манастирите, урбаното ткиво, брегот, биолошката разновидност и начинот на живот се дел од една истата вредност.
Според официјалната страница на УНЕСКО за природното и културното наследство на Охридскиот Регион, подрачјето е впишано на Листата на светско наследство прво поради природните вредности во 1979 година, а потоа и поради културните вредности во 1980 година; во 2019 година опфатот е проширен и на албанскиот дел од Охридското Езеро.
Политичка подготвеност има, но Охрид бара институционална дисциплина
Од Кабинетот на претседателката било соопштено дека соговорниците ја информирале Сиљановска-Давкова за јасно изразена политичка подготвеност и решеност за правни и институционални чекори, проследени со конкретни мерки. Таа, пак, укажала на потребата од поголем ангажман на експертската заедница и на интензивирање на соработката со Албанија во надминувањето на заедничките проблеми.
Токму тука е суштината: Охрид не може да се чува само со декларативна волја. Тој бара дисциплина – во урбанизмот, во заштитата на брегот, во третманот на водите, во контролата на притисокот од туризмот, во почитувањето на стручните мислења и во одговорноста на локалните и државните институции. Секој бесправен зафат, секое одложување на системските решенија и секоја политичка калкулација околу езерото го слабее она што со децении се претставува како национална гордост.
Затоа повикот кон експертската заедница не смее да остане украс во соопштение. Експертите се потребни токму таму каде што политиката најчесто сака побрзи, популарни и полесни решенија. Охрид не е обичен туристички бренд. Тој е жив организам, а живите организми не се спасуваат со рекламни реченици, туку со внимателна, доследна и понекогаш непопуларна грижа.
Охрид е заедничка обврска, не локален трофеј
Во пораките од средбата е нагласено дека заштитата на културното и природното наследство на Охридскиот регион ги надминува националните граници и упатува на меѓународно разбирање и солидарност. Тоа е особено важно поради фактот што Охридското Езеро е простор што Македонија го дели со Албанија, а УНЕСКО-статусот од 2019. година го вклучува и албанскиот дел од езерото.
Оваа заедничка димензија ја менува логиката на управување. Не може една страна да го брани езерото, а другата да го троши. Не може една институција да ветува заштита, а друга да произведува проблеми. И не може светското наследство да се користи како туристички аргумент, а притоа да се однесуваме како неговата издржливост да е бесконечна.
Охридскиот регион е впишан во светската културна и природна меморија затоа што има исклучителна универзална вредност. Таа вредност не е апстрактен термин од документите на УНЕСКО. Таа е во водата, во старите слоеви на градот, во духовната и градителската традиција, во пејзажот и во ретката рамнотежа меѓу природата и човековото присуство.
Летото ќе покаже колку се сериозни ветувањата
Секоја година, токму летото најјасно ја покажува вистинската состојба: притисокот врз брегот, сообраќајниот хаос, отпадот, урбаната нервоза, гласната комерцијализација и старите инфраструктурни слабости. Затоа оваа средба со претставниците на УНЕСКО треба да се чита и како политички тест. Не тест на убави намери, туку на способност институциите да ја претворат заштитата во секојдневна практика.
Македонија има ретка привилегија: во Охрид да поседува место што светот го препознава како вредност над локалната употреба. Но привилегијата е секогаш поврзана со одговорност. Ако Охрид го сведеме само на сезона, ноќевања, паркинзи, плажи и краткорочен профит, тогаш најнапред ќе го изгубиме неговиот дух, а потоа и неговата меѓународна заштитна тежина.
Средбата со УНЕСКО не е крај на една обврска, туку уште едно предупредување дека Охрид не може да чека подобри времиња. Тој бара подобро управување сега.
