Во македонската политика зборот „обединување“ одамна не звучи како повик, туку како реторичка замка. Се изговара свечено, со патриотски тон, со европски речник и со задолжителна загриженост за иднината, но најчесто завршува таму каде што и започнува: во партискиот ров. Наместо да биде простор за разговор за државните интереси, обединувањето станува уште една линија на поделба — кој има право да го повика, кој има право да го одбие и кој ќе го претвори во обвинение против другиот.
Последната политичка размена околу европскиот пат, уставните измени и партиските позиции го потврдува токму тоа. Од една страна стои јавниот повик за пошироко обединување околу стратешките интереси на Македонија, а од друга страна брзата партиска реакција дека таквото обединување не може да се гради без содржина, доверба и јасни гаранции. Премиерот Христијан Мицкоски упатил покана за заедничко делување. Лидерот на СДСМ Венко Филипче ја одбил таа понуда, во контекст на одбележувањето на 9. Мај — Денот на победата и Денот на Европа.
Но, суштинскиот проблем не е само во тоа кој кого повикал и кој кого одбил. Проблемот е што македонската политика тешко создава простор во кој државниот интерес може да се одвои од дневнопартискиот интерес. Наместо да биде долгорочна стратегија, Европа често се претвора во политичка парола. Уставните измени, наместо да бидат тема за внимателен институционален и општествен дијалог, се претвораат во тест за лојалност, предавство, храброст или калкулација — зависно од тоа кој зборува.
Реакцијата на ВМРО-ДПМНЕ кон Филипче е токму во тој остар регистар. Партијата го обвинува лидерот на СДСМ дека настапува како граѓаните да не знаат што значат уставните измени, дека ги засилува ставовите за ова прашање и дека се обидува да се претстави како човек што ќе ја однесе Македонија во ЕУ. ВМРО-ДПМНЕ го поврзува Филипче со политиките на Зоран Заев и тврди дека СДСМ не нуди ништо што би било во интерес на државата и граѓаните.
Во ваква атмосфера, тешко е да се очекува сериозен разговор. Кога едната страна секој компромис го чита како предавство, а другата секое противење го толкува како антиевропска блокада, тогаш јавноста не добива политика, туку постојана драматизација. Наместо да се зборува за тоа кои се реалните услови за продолжување на европскиот процес, кои гаранции се можни, каква дипломатска стратегија е потребна и како да се заштитат јазикот, идентитетот и достоинството на државата, политичката сцена се враќа на најлесната форма: меѓусебно обвинување.
Токму затоа обединувањето изгледа како невозможна мисија. Не затоа што општеството не може да препознае заеднички интерес, туку затоа што партиските центри ретко дозволуваат тој интерес да се артикулира надвор од нивната контрола. Државниот консензус бара повеќе од фотографија, говор или повик од говорница. Тој бара доверба, предвидливост и политичка зрелост. А довербата не се гради кога секој разговор однапред е прогласен за капитулација или манипулација.
Паралелно со ова, во албанскиот политички блок се случува друг вид „обединување“ — формалното спојување на ВЛЕН во единствен политички субјект. Конгресот е претставен како обид за окрупнување на албанскиот политички блок во власта и премин од коалициски формат во единствена партиска структура, со програмски фокус на владеење на правото, борба против корупцијата, европски интеграции и спроведување на Охридскиот договор.
Сепак, и таму обединувањето веднаш беше прочитано низ партиска оптика. ДУИ го толкуваше процесот како почеток на распад, а не како зајакнување, наведувајќи дека изборот на двајца копретседатели покажува внатрешна поделба и недоверба уште пред новиот субјект да почне да функционира. Тоа покажува дека и кога некој политички блок формално се обединува, противничката страна веднаш бара пукнатини во таа конструкција.
Значи, македонската политичка сцена живее во парадокс: сите зборуваат за обединување, но речиси сите профитираат од поделбата. Сите се повикуваат на Европа, но Европа често се користи како домашна политичка палка. Сите зборуваат за иднината, но реториката најчесто е заробена во старите порази, старите сомнежи и старите меѓусебни пресметки.
Ако навистина постои потреба од обединување, тогаш тоа не може да биде обединување околу партиски диктат, ниту околу празна европска фраза. Тоа мора да биде обединување околу неколку прецизни прашања: што Македонија не смее да изгуби, што реално може да добие, кои се минималните државни позиции и кој ќе гарантира дека тие нема да се менуваат со секоја промена на власта.
Без тоа, секој повик за заедништво ќе остане само уште една сцена од истиот политички театар: свечени зборови, остри реакции, партиски соопштенија и народ што повторно треба да гледа како неговата иднина се претвора во туѓа прес-конференција.
