Постојат приказни што звучат како анегдота, а всушност се огледало. Ова е една од нив. Приказна за телефонска говорница среде пустината Мојаве, во Калифорнија, која толку силно нè привлече што на крајот мораше да исчезне. Не затоа што не беше потребна, туку затоа што стана премногу посакувана.
Говорница што настанала од нужда, а преживеала како симбол
Во годините на Втората светска војна, некаде далеку од градови и асфалт, група рудари имале едноставна потреба – да бидат поврзани со светот. Растегнале жици низ ништото и на крстопат од две земјени патеки поставиле телефонска говорница. Не како симбол, не како уметнички гест, туку како алатка за преживување.
Кога рудата била исцрпена во 60-тите години од 20. век, рударите си заминале. Пустината останала иста. Говорницата – исто така. Со децении стоела таму, неупотребена, молчалива, како предмет што го заборавил сопствениот глас.
Кога тишината првпат повторно заѕвони
Дури во 1997 година, некој човек со прекар Дојс, од чиста љубопитност, ја пронашол на мапа. Го видел бројот, го завртел – (619) 733-9969 – и чекал. Долго. И токму кога изгледало дека никој никогаш нема да се јави, ѕвонењето го слушнала Лорен.
Таа живеела длабоко во пустината и имала мал рудник за вулканска дрозга, околу 15 милји подалеку. Тоа бил нејзиниот најблизок телефон. Така се случил првиот дојдовен повик по три децении тишина – разговор што повеќе личел на настан отколку на комуникација.
Од случајност до светски ритуал
Фасцинацијата не застанала тука. Дојс направил веб-страница и го објавил бројот – во меѓувреме променет во (760) 733-9969 – и луѓето почнале да се јавуваат, не за нешто конкретно, туку за да видат дали некој, некаде, ќе ја крене слушалката. За да проверат дали тишината навистина е празна.
Наскоро, љубопитството прераснало во нешто повеќе. Луѓе изнајмувале теренски возила и патувале со часови низ пустината, само за да стојат покрај говорницата и да чекаат. Еден човек од Тексас кампирал 32 дена и се јавил на телефонот повеќе од 500 пати. Повиците доаѓале од секаде – од Лос Анџелес, од Нов Зеланд, од Косово. Светот се обидувал да допре едно осамено место.
Таа говорница станала нешто повеќе од објект. Стана исповедалница без свештеник, дијалог без соговорник, доказ дека и најоддалеченото место може да стане центар – ако некој му даде внимание.
Кога симболот станува закана
Но, како што често се случува, сопствениот успех ја осуди на крај. Дваесет до триесет посетители дневно почнале да го нарушуваат кревкиот екосистем на пустината. Возила, отпад, движење таму каде што со векови имало само тишина.
Компанијата Pacific Bell, заедно со Управата на националните паркови, донела одлука – говорницата мора да се отстрани. Така исчезнала „најосамената телефонска говорница на светот“. Останал само бројот. Број без апарат. Повик без одговор.
За контекстот на заштитата на пустинскиот екосистем и управувањето со вакви локации, релевантен извор е официјалната страница на National Park Service, каде што може да се прочита повеќе за екологијата на пустината Мојаве.
Пет животи, една говорница
Околу оваа необична точка на средба е снимен и независен филм, во кој пет различни животи се вкрстуваат пред говорницата. Ликови што бегаат, што бараат, што тонат или се обидуваат да се спасат – жена што се обидува да го среди љубовниот хаос, друга што размислува за проституција од очај, човек што ја губи љубовта, жена опседната од вонземјани, и маж кој по разводот се дави во алкохол.
Филмот, режиран од Џон Пат, освоил 13 награди на исто толку независни фестивали. Не затоа што говорницата е спектакуларна, туку затоа што луѓето околу неа се болни, кревки и вистинити – исто како и ние.
