Нафтата над 91 долар по новите напади меѓу САД и Иран – Ормускиот теснец повторно во центарот на кризата

Цената на нафтата нагло порасна денеска, откако САД и Иран повторно разменија воени удари по повеќе недели релативно затишје. Американските сили во неделата нападнаа два ирански ракетни лансери на островот Ларак во Ормускиот теснец, а Техеран возврати со ракети кон американски воени цели во Јордан.

Реакцијата на енергетскиот пазар беше брза. Фјучерсите за суровата нафта Брент во текот на утрото пораснаа за повеќе од 3,5%, до околу 91,25 долари за барел, додека американската WTI се искачи на околу 86,36 долари. Претходните утрински котации беа нешто пониски, што објаснува зошто дел од медиумските извештаи наведуваа цена меѓу 89 и 90 долари за барел.

Ларак повторно го отвори прашањето за Ормускиот теснец

Американската страна соопшти дека нападот на островот Ларак бил „ограничена, прецизна акција“ против сили на Иранската револуционерна гарда за кои Вашингтон тврди дека се подготвувале да употребат ракети и морски мини во Ормускиот теснец. Нападот е првата јавно потврдена американска воена акција врз ирански позиции од крајот на јули.

Иранската револуционерна гарда соопшти дека во нападот имало загинати и ранети и најави одговор. Неколку часа подоцна Иран испука балистички ракети кон цели во Јордан за кои тврди дека ги користат американските сили. Јорданските вооружени сили официјално соопштија дека нивната противвоздушна одбрана пресретнала и уништила осум ракети што навлегле во воздушниот простор на земјата.

Иранската страна подоцна тврдеше дека била погодена инфраструктурата на две воздухопловни бази во Јордан. Таквата проценка за нанесената штета засега нема независна потврда. Токму таа разлика е важна во следењето на оваа криза: фактот дека нападите се случиле е потврден од повеќе страни, но проценките за нивните последици сè уште се дел од спротивставените воени соопштенија.

Зошто пазарите реагираат толку чувствително

За светскиот пазар на нафта клучниот збор не е Ларак, туку Ормускиот теснец. Тој е една од најважните поморски артерии за глобалната трговија со нафта и течен природен гас. Пред почетокот на сегашниот конфликт низ теснецот минуваше приближно една петтина од светската трговија со нафта, па секоја нова закана за пловидбата веднаш се претвора во дополнителен ризик што трговците го вградуваат во цената.

Поморскиот сообраќај низ теснецот и натаму е далеку под вообичаеното ниво. Според податоците што ги пренесуваат меѓународните агенции, во текот на викендот биле забележани само околу пет товарни бродови дневно, додека дел од пловилата ги исклучуваат системите за автоматска идентификација поради безбедносните ризици.

Во саботата беше пријавен и напад врз танкер при влез во теснецот. Немаше информации за жртви или еколошка штета, ниту веднаш беше утврдена одговорноста, но самиот инцидент дополнително ја зголеми нервозата на пазарот.

Затоа актуелниот раст на нафтата не е само реакција на една воена операција. Во цената се пресметува можноста нападите повторно да ја одложат нормализацијата на пловидбата, да ги намалат расположливите количества на пазарот и да ја продолжат неизвесноста околу снабдувањето.

Трамп објави ВИ-видео за Харг, но напад не е потврден

Дополнителна конфузија предизвика американскиот претседател Доналд Трамп кој на социјалните мрежи објави дека иранскиот остров Харг, главен центар за извоз на иранска нафта, бил разоруван. Објавата беше придружена со драматично видео.

Меѓутоа, не беа понудени докази дека Харг навистина бил нападнат. Анализата на снимката покажа дека станува збор за материјал создаден со вештачка интелигенција, а американските институции не потврдија напад врз островот. Иранските власти ги отфрлија тврдењата и соопштија дека нафтените операции на Харг продолжуваат.

Разликата меѓу Ларак и Харг во оваа приказна не е ситен географски детаљ. Нападот врз лансерите на Ларак е потврден настан. Уништувањето на Харг, барем според достапните информации до пладне.

Воените удари повторно ја диктираат цената на енергијата

Обновувањето на нападите доаѓа во момент кога дипломатските напори за трајно смирување на конфликтот и за нормализирање на сообраќајот низ Ормускиот теснец се во застој. Вашингтон паралелно најавува и дополнителен економски притисок врз Техеран преку нови секундарни санкции.

За пазарите, сепак, најважно ќе биде она што ќе се случува на море. Доколку сегашната размена на удари остане ограничена и пловидбата постепено се нормализира, дел од геополитичкиот ризик може да исчезне од цената. Ако нападите продолжат или повторно се зголеми опасноста за танкерите, Ормускиот теснец ќе остане точката преку која воената криза директно се прелева врз глобалната економија.

Растот на Брент над 91 долар затоа е повеќе од дневно движење на берзата. Тој покажува колку мал простор му е потребен на воениот ризик за повторно да стане економски ризик – особено кога конфликтот се води покрај една од најчувствителните енергетски рути во светот.