Европското првенство во Скопје покажа дека современиот танц одамна не е само сценска уметност, туку и дисциплина, спорт, култура и простор во кој младите генерации создаваат сопствен јазик. Македонските танчери тој јазик го претворија и во европско злато.
Танцот започнува таму каде што зборот станува недоволен.
Човекот може да раскаже приказна со реченица, да изрази чувство со музика, да остави трага со слика, но со танцот го внесува целото свое тело во мислата. Движењето станува јазик, просторот – сцена на внатрешниот свет, а ритамот – начин да се каже нешто што понекогаш невозможно се изговара.
Модерните танци можеби се најчистиот израз на таа слобода. Тие не се само современа замена за класичниот балет, ниту движење според модерна музика. Зад нив стои долга потрага по нов начин на изразување – по танц во кој телото нема само да исполнува однапред утврдени форми, туку ќе може да падне, да се исправи, да мирува, да се спротивстави на ритамот, да го следи, па дури и намерно да го наруши.
Во современиот танц понекогаш паузата е еднакво значајна како скокот. Тишината како музиката. Еден поглед, движење на раката или пад на подот можат да станат цела реченица.
Од бунт против класичните правила до нов уметнички јазик
Модерниот танц се раѓа како реакција на строгите правила на класичниот балет.
На почетокот на XX век танчери и кореографи почнуваат да го ослободуваат телото од формализмот на академскиот танц. Наместо постојано тежнеење кон идеализирана леснотија, се прифаќа тежината на телото. Наместо совршена симетрија – асиметрија. Наместо секое движење строго да ја следи музиката – танчерот добива право да ѝ се спротивстави.
Така танцот постепено станува простор за раскажување на најразлични човечки состојби: љубов, осаменост, судир, страв, слобода, блискост, отуѓување и надеж. Од тие почетоци се развиле повеќе современи форми – modern dance, contemporary dance, jazz dance, сценска импровизација и нивните многубројни комбинации.
Современиот танчер затоа мора да биде многу повеќе од изведувач што ја памети кореографијата. Тој мора истовремено да биде спортист, актер, музички толкувач и носител на идеја.
Уметност што бара тело на спортист
Кога добар танчер ќе излезе на сцена, на публиката ѝ изгледа како сè да се случува лесно. Токму таа леснотија, сепак, е производ на огромен труд. Зад неколку минути сценски настап стојат стотици часови тренинг: повторување движења, развивање сила, флексибилност, координација, рамнотежа и чувство за простор.
Телото мора да биде способно на експлозивен скок, а веќе во следниот миг – на речиси целосна неподвижност. Потребна е и музикалност, зашто танчерот не ја слуша музиката само со ушите. Тој ја „слуша“ со целото тело.
Кога, пак, настапува група или формација, се појавува уште една сложеност: повеќе индивидуални тела мора да станат една сценска целина. Секое растојание, движење и промена на форма мора да бидат прецизни. Токму затоа натпреварувачкиот современ танц стои на интересната граница меѓу спортот и уметноста. Резултатот може да се мери. Техниката може да се оценува. Синхронизацијата може да се споредува. Впечатокот што го остава одличен танчер никогаш целосно не може да се претвори во број.
Скопје како европска танцова сцена
Европското првенство во Скопје покажа дека главниот град на Македонија може да стане домаќин на големи танцови натпревари и средба на различни европски школи, техники и кореографски пристапи. Во салите не се натпреваруваат само клубови и репрезентации. Се среќаваат различни култури. Различни начини на движење. Различни школи. Различни генерации. А сите зборуваат на ист јазик – јазикот на телото.
За младите танчери ваквите натпревари се многу повеќе од можност за освојување медал. Тие се простор за споредување со најдобрите, за учење, за стекнување искуство и за создавање чувство дека трудот вложен во салата може да добие европска димензија.
Во тие денови Скопје не е само град-домаќин. Скопје станува сцена.
Македонското европско злато – успех поголем од медалот
Посебна тежина на првенството му даде успехот на македонските танчери и освоеното европско злато. Европската шампионска титула е резултат што природно го привлекува вниманието, но вистинската тежина на успехот е поголема од еден пехар или медал. Зад него стојат години работа. Стојат долги тренинзи. Стојат повторувања на едно исто движење сè додека не стане природно. Стојат кореографи, тренери, клубови, родители и млади луѓе кои решиле дека танцот не е само хоби, туку сериозна обврска.
На сцената се гледа резултатот, но најголемиот дел од патот до него никој не го гледа. Тој пат е во салата. Во уморот. Во дисциплината. Во исправувањето на грешките. Во повторувањето. И во желбата следниот настап да биде подобар од претходниот.
Токму затоа европската титула е вредна и како доказ дека во Македонија постои потенцијал што може рамноправно да се претстави пред европската танцова сцена.
Успехот мора да создава нова генерација
Во секоја мала културна и спортска средина најголемиот ризик е големиот успех да остане само кратка вест. Еден ден аплауз. Неколку фотографии. Неколку честитки. И потоа заборав.
Вистинската вредност на европската титула ќе се покаже ако таа стане поттик за развој на танцовата култура во Македонија. Потребни се добри педагози и кореографи. Потребни се сали. Потребни се натпревари. Потребни се фестивали. Потребни се можности младите танчери редовно да настапуваат и да се соочуваат со европска конкуренција. Зашто секој голем резултат може да создаде нова генерација.
Некое дете што денес ги гледа европските шампиони можеби утре ќе посака да зачекори во танцова сала. Така се создава традиција. Не со еден медал, туку со продолжување.
Танцот како филозофија на современиот човек
Модерниот танц можеби толку силно го привлекува современиот човек токму затоа што наликува на времето во кое живееме.
Нашиот свет е брз. Променлив. Често противречен. Понекогаш хаотичен.
Таков е и современиот танц. Во еден миг телото лета. Во другиот паѓа. Се приближува кон другото тело, а потоа се оддалечува. Се спротивставува. Се усогласува. Го бара сопствениот простор, но истовремено мора да научи да го дели со другите. Затоа танцот може да се разбере и како мала филозофија на човечкиот живот.
Човекот постојано бара рамнотежа, иако никогаш не е трајно во рамнотежа. Паѓа – и повторно станува. Се движи сам – но најголемите нешта најчесто ги создава заедно со другите.
Танцот исчезнува, но впечатокот останува
На крајот музиката запира. Последното движење завршува. Танчерите остануваат неподвижни. Потоа доаѓа аплаузот. Во тие неколку секунди се содржи целиот парадокс на танцот.
Сликата може да остане на платното. Книгата може да остане на полицата. Скулптурата може да трае со векови. Танцот постои само додека некој го танцува. И токму затоа е толку човечки. Минлив е, но може да остави трајна трага.
Европското првенство во Скопје ќе заврши, светлата ќе се изгаснат, а танчерите ќе се вратат во своите градови, клубови и сали. За македонските танчери ќе остане европската титула. Ќе остане златото. И уште поважно – ќе остане сознанието дека од една сала, од еден тренинг, од едно повторување и еден мал чекор може да се стигне до европскиот врв.
Зашто во танцот, како и во животот, големото движење речиси секогаш започнува со еден мал чекор.
