Името на Мајк Зафировски во Македонија најчесто се појавува покрај неколку големи корпоративни имиња – General Electric, Motorola, Nortel, Boeing и Blackstone. Таквата биографија лесно може да се претвори во низа функции и компании. Кај Зафировски поважното прашање е што стои зад таа низа: како едно момче од Скопје стигнало до просториите во кои се носат одлуки за компании вредни милијарди долари и зошто, по децении поминати во американскиот деловен свет, Македонија останува видлив дел од неговото јавно и филантропско дејствување.
Мајк Светозар Зафировски е роден во Скопје во 1953. година. Како тинејџер, во 1969. со семејството се преселил во Соединетите Американски Држави. Биографските записи за тој период ја нагласуваат големата промена: нова земја, нов јазик и живот што требало да се гради речиси од почеток. Подоцна студирал математика на Универзитетот Единборо во Пенсилванија, каде што бил активен и во пливањето и во фудбалот. Универзитетските податоци потврдуваат дека настапувал три сезони во пливачкиот тим, четири сезони во фудбал и двапати се квалификувал на национално ниво во пливање.
Токму спортот е една од нишките што помагаат да се разбере неговиот подоцнежен деловен профил. Не затоа што корпоративниот свет е спортска арена, туку затоа што дисциплината, мерењето на резултатот и подготвеноста за долг напор постојано се појавуваат во неговата биографија. Децении подоцна Зафировски и натаму учествува на маратони и триатлони; според неговата официјална биографија, има завршено девет Ironman трки и 14 маратони.
Школата на General Electric
Неговата голема корпоративна кариера започнува во General Electric во 1975. година. Таму останува околу четврт век и минува низ различни области – финансии, ревизија, маркетинг, развој на бизнисот и управување. Тоа е периодот кога GE, под раководството на Џек Велч, важеше за една од највлијателните школи за корпоративни менаџери во светот.
Зафировски не останал човек од една специјалност. Водел повеќе различни бизниси на GE, меѓу кои компании од финансискиот сектор и, на крајот, GE Lighting. Архивската корпоративна биографија наведува дека во 1999. година станал претседател и извршен директор на GE Lighting, бизнис со десетици илјади вработени.
Овој дел од неговиот пат е важен затоа што открива нешто што подоцна ќе стане негов професионален потпис: Зафировски не градел кариера само како технолошки стручњак. Неговата специјност станала управувањето – поставување луѓе, процеси и цели, преземање одговорност за резултатот и водење сложени организации низ промени.
Во 2000. година преминува во Motorola. Најпрвин ја води дивизијата за мобилни телефони, а во 2002. година станува претседател и главен оперативен директор на корпорацијата. Кога Boeing во 2004. година го избира во својот одбор на директори, во официјалното соопштение токму неговото финансиско и оперативно искуство, меѓународната работа и способноста за управување се издвојуваат како причини за изборот.
Nortel – делот од биографијата што не смее да се прескокне
Во 2005. година Зафировски го презема Nortel Networks како претседател и извршен директор. Тоа беше една од најголемите телекомуникациски компании во светот, но истовремено и компанија со сериозни проблеми наталожени по пукањето на технолошкиот балон и претходните сметководствени скандали. Овој период не се вклопува во едноставна приказна за постојан успех. Nortel во 2009. година побара заштита од доверителите, а подоцна започна распродажба на своите главни деловни единици. Зафировски се повлече во август истата година.
Токму затоа Nortel е важен за сериозно читање на неговата биографија. Кариера на такво ниво не се состои само од успеси што удобно се редат во корпоративно CV. Постојат компании што можат да се поправат, компании што можат да се развијат и ситуации во кои наследените проблеми, пазарот и времето ги стеснуваат можностите за управување. Зафировски ги искусил сите три.
Подоцна, од 2011. до 2021. година бил извршен советник на Blackstone, една од најголемите светски инвестициски компании, а членувал и во одборите на повеќе американски компании.
Од корпоративен менаџер до сопственик
Во подоцнежната фаза од кариерата Зафировски го менува моделот. Наместо да раководи со туѓи глобални корпорации, заедно со сопругата Робин го развива The Zaf Group – семејна инвестициска и оперативна компанија насочена кон купување и долгорочно развивање приватни бизниси.
Според The Zaf Group, пристапот е насочен кон долгорочно градење компании, а не само кон краткорочно зголемување на нивната вредност пред продажба. Тоа е логично продолжение на неговата корпоративна биографија: искуството од големите системи да се пренесе во компании што можат да растат со дисциплина, добар менаџмент и долгорочна стратегија. Во таа промена има интересна симетрија. На почетокот Зафировски учел како функционираат големите системи. Подоцна ги водел. Денес се обидува да го пренесе тоа знаење во помали компании и во следната генерација менаџери.
Македонија како обврска, а не како биографска фуснота
За македонскиот читател најинтересен е односот кон земјата од која заминал како млад човек. Зафировски е коосновач и директор на Macedonia 2025, организација создадена со цел да придонесе во економскиот развој, подоброто управување и создавањето нова генерација деловни лидери во Македонија. Една од најконкретните иницијативи е Zafirovski Executive Development Program, реализирана во соработка со Kellogg School of Management при Northwestern University. Macedonia 2025 ја претставува оваа програма како инвестиција во развојот на идни извршни директори и високи раководители.
Заедно со сопругата Робин во 2005. година ја основал и Zafirovski Family Foundation, чии активности се насочени кон образование, здравство, економски развој и други филантропски области. Тој е вклучен и во Special Olympics, а неговата јавна биографија вклучува повеќе признанија за професионалното и општественото дејствување.
Тука неговата приказна станува поинтересна од вообичаената биографија на успешен иселеник. Врската со Македонија кај Зафировски не се исцрпува со потеклото и повременото присуство на јавни настани. Дел од неговото внимание е насочено кон нешто многу потешко: создавање човечки капитал. Наместо еднократен гест, идејата е да се инвестира во луѓе кои подоцна ќе водат компании, институции и организации.
Па, кој е Мајк Зафировски?
Најкраткиот одговор би бил: македонско-американски бизнисмен и еден од ретките луѓе родени во Македонија што стигнале до самиот врв на американското корпоративно управување. Тоа е точно, но недоволно.
Неговата биографија се протега од Скопје, преку студентските базени и фудбалски терени во Пенсилванија, до управните катови на General Electric, Motorola и Nortel, одборот на Boeing, советничката работа со Blackstone и сопствената The Zaf Group. Во неа има блескави корпоративни резултати, тешки компании, ризични одлуки и едно големо деловно поглавје – Nortel – што завршило без триумф. Токму таа целина го прави Зафировски интересен.
Успехот во неговата приказна не изгледа како една голема пресвртница по која сè станува лесно. Повеќе личи на долга навика: да се влезе во нова средина, да се научи нејзиниот јазик, да се прифати мерењето на резултатот и повторно да се почне кога позицијата, компанијата или животната фаза ќе се сменат.
А можеби токму тука е и најважната македонска димензија на неговата биографија. Не во фактот дека е роден во Скопје, туку во одлуката успехот стекнат далеку од Македонија да не остане само личен капитал. Зафировски се обидува дел од знаењето, контактите и можностите создадени во еден од најконкурентните деловни системи во светот да ги врати таму од каде што почнала неговата приказна.
Во земја што со децении зборува за одлив на луѓе можеби токму тоа е поважното прашање што го отвора неговиот пример:
Не само како Македонец успева во светот, туку што прави со тој успех кога веќе го постигнал.
