Прогласувањето црковна самостојност може да се запише во одлука, да се објави пред народот и да се потврди со потписи. Но за таа самостојност навистина да живее, потребни се луѓе што ќе ја продолжат – свештеници, професори, богослови и идни архијереи образовани на сопствениот јазик.
Токму со такво прашање се соочила Македонската православна црква само неколку месеци по возобновувањето на нејзината автокефалност во 1967 година. На 26 септември Светиот архијерејски синод донел одлука за отворање Македонска православна богословија „Св. Климент Охридски“.
Со таа одлука започнало создавањето организиран систем за образование на идниот свештенички кадар на македонски јазик.
Автокефалноста барала сопствено свештенство
На Третиот црковно-народен собор, одржан во Охрид во јули 1967 година, била прогласена автокефалноста на Македонската православна црква како наследничка на Охридската архиепископија.
Но црковната самостојност не можела да се одржува само со административна структура. Потребни биле образовани свештенослужители што ќе богослужат, проповедаат и комуницираат со верниците на македонски јазик. Потребни биле и професори што ќе ги подготвуваат следните генерации, како и кадар за новите македонски црковни општини што почнувале да се создаваат во дијаспората.
Затоа прашањето за богословско училиште било едно од првите практични прашања што морало да се реши. На 26 септември 1967 година Синодот донел одлука да се отвори средно богословско училиште во Скопје, под покровителство на свети Климент Охридски.
Изборот на патронот не бил случаен. Свети Климент бил учител, епископ и создавач на Охридската книжевна школа – човек кој ја поврзал духовната мисија со образованието на словенски јазик. Новата Богословија требало да ја продолжи токму таа традиција.
Првите училници биле во манастир
Новото училиште немало современа зграда, опремени кабинети и голема библиотека. Првата учебна година Богословијата била сместена во манастирот „Горни Свети Илија“ во село Бањани, во скопската околина.
Манастирските простории станале училници, интернат и дом за првата генерација богослови. Во услови што биле далеку поскромни од денешните образовни стандарди, почнало создавањето институција која требало да обезбеди кадар за целата Црква.
Првиот наставнички совет бил одржан на 17 октомври 1967 година. Тогаш била утврдена програмата за редовната настава и биле поставени основите на организацијата на училиштето.
Свеченото отворање било извршено на 31 октомври 1967 година, во присуство на архијереите на Македонската православна црква. Следниот ден започнала наставата.
Официјалниот историјат на Македонската православна богословија го бележи манастирот во Бањани како нејзин прв дом и 26 септември како датумот на клучната синодска одлука.
Од Бањани до Драчево
Богословијата останала во „Горни Свети Илија“ во текот на првата учебна година. Од учебната 1968/1969 година била преместена во Драчево, каде што продолжила да се развива како средно црковно-просветно училиште.
Програмата била организирана во петгодишно образование. Покрај богословските предмети, учениците добивале знаења од јазикот, историјата, филозофијата, црковното пеење и други области неопходни за свештеничката служба.
Образованието не се сведувало само на предавања. Учениците живееле во интернат, учествувале во богослужбениот живот и биле воспитувани во средина во која секојдневието, учењето и духовната подготовка биле тесно поврзани.
Од нејзините училишни клупи подоцна излегле бројни свештеници, професори и архијереи. Меѓу учениците што се запишале во Богословијата во Драчево во 1969 година бил и Стојан Велјановски – идниот архиепископ охридски и македонски г. г. Стефан. Богословијата ја завршил во 1974 година.
Училиште на македонски јазик
Една од најзначајните особености на новата Богословија била наставата на македонски јазик. Тоа не било само практично решение, туку важен дел од создавањето домашна црковна литература и богословска терминологија.
За наставата биле потребни учебници, преводи, прирачници и професори што можат сложените теолошки содржини да ги пренесат на македонски. Со секоја нова генерација се проширувал кругот на луѓе способни да проповедаат, пишуваат и предаваат на јазикот на верниците.
На тој начин Богословијата не образувала само поединци за свештеничка служба. Таа учествувала во создавањето македонски црковно-просветен простор.
Од средно училиште до Богословски факултет
Формирањето на средното богословско училиште не ги решило сите кадровски потреби. На Црквата ѝ биле потребни и високообразовани теолози, професори, научници и идни архијереи.
Затоа, десет години по отворањето на Богословијата, во 1977 година бил основан Православниот богословски факултет „Св. Климент Охридски“ во Скопје. Факултетот станал највисоката црковно-просветна и научна институција на МПЦ.
Како што објаснува официјалниот историјат на Православниот богословски факултет, потребата од високо теолошко образование произлегла токму од развојот на Богословијата и од потребата за квалификуван кадар во црковното образование, градските средини и македонските црковни општини во странство.
Одлука што била повеќе од отворање училиште
Одлуката од 26 септември 1967 година може да изгледа како административен чекор донесен на синодска седница. Но нејзиното значење е многу пошироко.
Без сопствено образование, црковната самостојност ќе зависела од кадар школуван во други центри, на други јазици и според потребите на други црковни средини. Со отворањето на Богословијата се создала можност идните свештенослужители да се подготвуваат во Македонија, во рамките на сопствената Црква и на македонски јазик.
Почетокот бил скромен – неколку манастирски простории во Бањани, наставна програма што допрва се оформувала и генерација млади луѓе пред кои стоела голема одговорност.
Но токму од тие училници ќе излезат луѓето што со децении ќе служат во црквите низ Македонија и во македонските заедници ширум светот.
Автокефалноста од 1967 година добила своја образовна основа на 26 септември. Одлуката била запишана на хартија, но нејзината вистинска вредност почнала да се гледа кога во манастирот „Горни Свети Илија“ се слушнал првиот училиштен час на македонски јазик.
