Албанија во учебната 2026/2027 година влегува со построго дефинирани правила за однесување и безбедност во основните и средните училишта. Учениците уште на првиот училишен ден ќе бидат запознаени со ограничувањата за употреба на мобилните телефони, со правилата за безбедност и училишно однесување, а посебно место во новите насоки имаат и стандардите за храната во образовните установи.
Мерките не се сведуваат на едноставна забрана што треба да се истакне на училишна врата. заедничкото упатство за учебната 2026/2027 година на албанското Министерство за образование и Министерството за економија и иновации поставува поширока рамка: контрола на мобилните уреди, безбедност на учениците, управување со ризици, спречување насилство и булинг, здравствено образование и поголема одговорност на целата училишна заедница.
Телефоните не се нова забрана – правилото сега продолжува
Во дел од медиумските објави новите правила се претставуваат како воведување забрана за мобилни телефони од оваа учебна година. Официјалните документи, сепак, покажуваат попрецизна слика: Албанија уште во септември 2025. година донела посебно упатство за забрана и регулирање на употребата на мобилни телефони и поврзани уреди во предуниверзитетските образовни институции. Новото упатство за 2026/2027 изречно се повикува токму на тоа правило и бара негово доследно спроведување.
Според албанското упатство за мобилните телефони, учениците не смеат да ги користат телефоните во текот на наставата и додека престојуваат во просториите на училиштето. Доколку ученикот сепак донесе телефон, училиштето треба да обезбеди место за негово оставање, а недозволено користен уред може да биде одземен до завршувањето на наставата. Предвидени се исклучоци за итни ситуации и за оправдани образовни или здравствени потреби.
Новото упатство оди чекор понатаму во организациска смисла: на првиот ден од учебната година учениците во секоја паралелка треба да бидат запознаени со правилата за телефоните, со кодексот на облекување, безбедносните правила, меѓусебното почитување и начинот на функционирање на училиштето. Во тоа информирање не учествуваат само наставниците, туку и психосоцијалните служби, службениците задолжени за безбедност и другите членови на персоналот.
Што навистина значат правилата за „нездравата храна“
Кај храната е потребна уште една важна нијанса. Насловите во повеќе регионални медиуми зборуваат за „забрана на нездрава храна“, но официјалниот документ формулацијата ја поставува попрецизно. Училиштата треба да го спроведуваат правилникот од 2021 година за забрана на рекламирањето нездрава храна во основните образовни институции, како и посебните стандарди за храната што се нуди во предуниверзитетските училишта.
Тоа значи дека станува збор за регулирање на училишната средина и на храната што се рекламира и обезбедува во неа, а не за едноставна, универзална формула дека секое парче чипс донесено од ученик автоматски е предмет на нова национална забрана. Самото упатство ја поврзува оваа политика со здравственото образование и со создавање поздрави навики кај учениците.
Училиштето како простор со помалку ризици
Најзначајниот дел од албанскиот документ можеби и не е телефонот. За учебната 2026/2027 година се воведува посистематска проценка и управување со ризиците во училиштата. Локалните образовни структури треба да водат регистри на ризик и да ги класифицираат училиштата според утврдените нивоа, а директорите да подготвуваат мерки за нивно намалување и, кога е потребно, да соработуваат со општините, полицијата и здравствените служби.
Во истиот пакет е вклучена и превенцијата од насилство, булинг и насилен екстремизам. Упатството бара подобро известување за случаите, функционални антибулинг-тимови и потесна соработка меѓу училиштето, родителите и локалната заедница. Така, мобилниот телефон станува само еден елемент од пошироката идеја дека училиштето треба однапред да ги препознава ризиците, наместо да реагира дури откако проблемот ќе се случи.
Албанија не е сама – Франција оди уште подалеку
Албанскиот пристап доаѓа во момент кога ограничувањето на телефоните во училиштата станува поширок европски тренд. Франција, која уште од 2018 година ја ограничува нивната употреба во основните училишта и колеџите, од почетокот на учебната 2026 година ја проширува забраната и на лицеите, односно на повисокото средно образование.
Француското Министерство за образование образложува дека целта е подобра концентрација, помалку нарушувања во училишната средина и повеќе директна комуникација меѓу учениците. Училиштата можат сами да одредат како практично ќе ги тргнат телефоните од употреба – преку шкафчиња, посебни футроли или други решенија – а исклучоци се предвидуваат за педагошки и здравствени потреби.
Разликите меѓу Албанија и Франција се важни, но насоката е слична: училиштето сè помалку се третира како продолжение на дигиталниот живот надвор од него, а сè повеќе како простор во кој вниманието, безбедноста, меѓучовечката комуникација и здравите навики треба да имаат предност. Дали таквите мерки ќе дадат траен резултат нема да зависи само од забраните, туку и од тоа колку доследно ќе се применуваат и колку родителите, наставниците и учениците ќе ја разберат причината поради која се воведуваат.
