Европскиот совет на самитот во Брисел вчера усвои заклучоци за проширувањето во кои Македонија не е спомената поединечно. Европските лидери го потврдија проширувањето како геостратешка инвестиција, но истовремено побараа реформите да продолжат и во земјите кандидати и во самата Европска Унија, додека Црна Гора е единствениот кандидат од регионот издвоен по име во овој дел од документот.
За Македонија ова не значи формална промена на европската перспектива, но го покажува контекстот во кој земјата го продолжува својот веќе долг и политички оптоварен пристапен процес. Додека Брисел зборува за заслуги, владеење на правото и подготвеност за ново проширување, Скопје повторно го поставува прашањето дали исполнувањето на една обврска ќе биде доволно или ќе отвори простор за нови билатерални услови.
Европскиот совет: кандидатите да се реформираат, ЕУ да се подготви за проширување
Во официјалните заклучоци на Европскиот совет се повторува ставот дека проширувањето е инвестиција во мирот, безбедноста, стабилноста и просперитетот на Европа. Земјите што претендираат за членство треба да продолжат со реформите, особено во владеењето на правото, а напредокот останува врзан за индивидуалните заслуги на секој кандидат.
Паралелно со тоа, Унијата признава дека и самата мора да се подготви за нови членки. Европскиот совет бара натамошна работа на европските приоритети, политики, долгорочни амбиции и способноста на ЕУ да функционира ефикасно во проширен состав. Тоа е важна промена на акцентот: проширувањето повеќе не се претставува само како домашна задача на кандидатите, туку и како институционален тест за самата Унија.
Македонија, Албанија, Србија, Босна и Херцеговина и Косово не се именувани во заклучоците. Поединечно е спомената Црна Гора, за која Европскиот совет ја поздравува работата на подготовката на пристапниот договор и ја нотира намерата на ирското претседателство со Советот да работи на привремено затворање на преостанатите преговарачки поглавја, доколку бидат спроведени потребните реформи.
Македонските медиуми што ги анализираа заклучоците забележуваат и дека во конечниот текст нема прецизен календар за Црна Гора, што дополнително ја нагласува претпазливоста на ЕУ околу утврдување цврсти датуми за следното проширување.
Македонскиот јазол останува непроменет
Изоставувањето на Македонија не создава нов услов за Скопје, но не го отстранува ниту постојниот. Од европска страна и натаму останува ставот дека договорените уставни измени се потребниот чекор за формално продолжување на пристапниот процес. Во јуни претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта при посетата на Скопје повтори дека усвојувањето на потребните уставни измени е патот кон формално започнување на преговорите.
Тоа е истата точка околу која веќе подолго време се движат односите меѓу Скопје, Софија и Брисел. Panoptikum претходно пишуваше дека новите дипломатски обиди за деблокада не го отстранија условот за уставните измени, како и дека Софија не прифаќа повторно отворање на договорената рамка.
Разликата е во тоа што македонската Влада сè погласно го поврзува евентуалното исполнување на условите со барање за политичка предвидливост – односно гаранција дека по уставните измени нема да следува нова серија билатерални блокади.
Мицкоски: Без процес чиј крај не може да се види
Премиерот Христијан Мицкоски во последните настапи повторно ја изложи позицијата на Владата: реформите и разговорите со Софија ќе продолжат, но Македонија нема да прифаќа нови отстапки без појасна перспектива за завршување на пристапниот процес.
„Нема никогаш да влезам во таков процес без да знам дека има крај“, рече Мицкоски во интервју за ТВ21, истовремено оставајќи ја отворена можноста за договор со Бугарија доколку биде постигнато решение прифатливо за двете страни.
Како аргумент за претпазливоста тој го посочува и Акцискиот план за малцинствата, кој е дел од патоказот за владеење на правото. Според Мицкоски, постои ризик и по евентуалните уставни измени да се појавуваат дополнителни прашања што би можеле повторно да го забават процесот. Тоа е став на премиерот, а не нов формален услов утврден со последните заклучоци на Европскиот совет.
Тој истовремено тврди дека Македонија има капацитет брзо да напредува откако процесот ќе биде деблокиран и ја споредува подготвеноста на земјата со напредокот на Албанија и Црна Гора. Овие оценки се политички став на македонскиот премиер; официјалната позиција на Европскиот совет е дека секоја кандидатка напредува врз основа на сопствените резултати и исполнувањето на условите.
Две паралелни неизвесности
Македонската европска приказна затоа денес има две нивоа на неизвесност. Првото е домашното и билатералното – дали Скопје и Софија можат да најдат политички модел со кој ќе се овозможи продолжување на преговорите без нова спирала на условувања. Второто е пошироко европско – каква Унија ќе ги прима идните членки, со каков буџет, каков начин на одлучување и со какви механизми за заштита на функционирањето на проширениот блок.
Оттука, фактот дека Македонија не е именувана во октомвриските заклучоци не треба да се чита како формално бришење од процесот, но ниту како знак дека застојот се приближува кон решение. Европската перспектива останува, условите остануваат, а времето продолжува да минува – во година во која се навршуваат 21 година откако Македонија доби кандидатски статус за членство во Европската Унија.
Во таква ситуација клучното прашање веќе не е само дали земјата сака членство во ЕУ. Тоа одамна е декларирана стратешка определба. Прашањето е дали во следната фаза ќе се појави доволно јасна политичка формула што истовремено ќе ги задоволи европските правила, ќе го деблокира процесот и ќе ја намали можноста билатералните спорови повторно да ја преземат контролата врз него.
