Да наречете некој десерт „најдобрата торта во светот“ звучи прилично самоуверено. Но кога Норвежаните ќе кажат Verdens beste, тие најчесто не мислат на меѓународна награда, ниту на натпревар на кој биле победени сите други торти. Тоа е нивното нежно, речиси семејно име за Квејфјорд тортата – слоевит десерт во кој се спојуваат мек пандишпан, крцкава белка, печени бадеми и студен крем од ванила.
На изглед не е торта што се обидува да ве заслепи со совршени рабови и сложени украси. Напротив, делува малку рустично, како да е направена за домашна трпеза. Но токму во тоа е нејзината сила. Кога ќе се пресече, под слојот од бадеми се открива комбинација од мека, крцкава и кремаста текстура поради која станува појасно зошто Норвежаните ѝ дале толку нескромен прекар.
Приказната започнала во едно кафуле во Харстад
Потеклото на тортата се поврзува со градот Харстад во северна Норвешка и со сестрите Хулда Отестад и Елисе Отестад, кои потекнувале од блиската општина Квејфјорд. Во текот на дваесеттите години од минатиот век тие го воделе „Café Alliance“, кое важело за едно од подобрите градски кафулиња.
Според најчесто пренесуваната приказна, во триесеттите години Хулда купила два рецепта од дански слаткар, плаќајќи за нив 200 круни – значителна сума за тоа време. Еден од рецептите бил за таканаречената kongekake, односно „кралска торта“. Но оригиналот содржел многу бадеми, кои тогаш биле скапи и тешко достапни, па Хулда го приспособила рецептот и ја намалила нивната количина.
Токму од таа практична измена постепено се родила тортата што ја познаваме денес. Рецептот се пренесувал од човек на човек, па не е зачувана единствена формула за која со сигурност може да се каже дека е првата. Сепак, и официјалниот туристички портал на Норвешка го поврзува нејзиното создавање со сестрите од Квејфјорд и со „Café Alliance“ во триесеттите години.
Зошто тортата се вика Квејфјорд?
Иако првпат била послужувана во Харстад, тортата го добила името по Квејфјорд, местото од кое потекнувале сестрите. Зборот Kvæfjordkake буквално значи „торта од Квејфјорд“.
Во почетокот била локален специјалитет на северот, но рецептот постепено се ширел низ Норвешка. Важна улога во неговата популаризација имала и Брита Едланд, позната како „Мајка Хубро“, која во седумдесеттите години пишувала за тортата во норвешкиот неделник „Norsk Ukeblad“. Оттогаш Квејфјорд тортата веќе не била само локална слаткарска приказна, туку дел од националната гастрономска традиција.
Како станала национална торта на Норвешка?
Во септември 2002 година слушателите на популарната програма „Nitimen“ на норвешкиот јавен сервис NRK гласале за национална торта. Квејфјорд тортата ги победила марципанската торта, тортата од морков, традиционалната kransekake и другите познати норвешки десерти.
Така го добила неофицијалниот, но широко прифатен статус на национална торта. Нејзиното друго име – Verdens beste или „Најдобрата во светот“ – не е титула освоена на светски слаткарски натпревар. Тоа е популарно име што кажува многу повеќе за приврзаноста на Норвежаните кон оваа торта отколку за какво било официјално рангирање.
Зошто е толку популарна?
Тајната е во контрастот. Основата е тенка и мека, но над неа се пече слој од белки кој однадвор станува крцкав, а во средината останува лесно растеглив и воздушест. Бадемите додаваат мирис и крцкавост, додека кремот од ванила и слатката павлака го смируваат целиот десерт.
Квејфјорд не е претерано тешка торта и покрај богатиот крем. Се пече во голем плех, потоа се сече на два дела и се составува, па е практична и кога треба да се послужат повеќе гости. Нема потреба од сложено украсување – нејзиниот нерамен слој од белки и печени бадеми е целата декорација што ѝ е потребна.
Во Норвешка најчесто се подготвува за родендени, свадби, крштевки, конфирмации и семејни прослави. Особено место има на трпезата за 17 мај, Денот на Уставот на Норвешка. Тоа е ден исполнет со паради, знамиња, семејни собири и, се разбира, богато наредени маси со колачи.
Каде може да се проба најавтентичната верзија?
Најлогично е да се побара во Харстад и Квејфјорд, во северниот дел на Норвешка, каде што започнала нејзината приказна. Старото „Café Alliance“ веќе не постои, па денес не може да се проба торта направена на местото на кое била создадена.
Сепак, локалните слаткарници, пекарници и хотелски ресторани во регионот често ја подготвуваат за прослави или по нарачка. Не е секогаш дел од секојдневната понуда, поради што вреди однапред да се провери дали тој ден имаат свежа Kvæfjordkake. Автентичната верзија треба да има крем од ванила, слатка павлака, белки и тенок слој бадеми, без тешки филови и прекумерни украси.
Класичен рецепт за Квејфјорд торта
Количина: приближно 10 до 12 парчиња
Плех: околу 30 × 40 сантиметри
Температура: 160 степени
Печење: 22 до 25 минути
Состојки за основата
Потребни се 100 грама омекнат путер, 90 грама шеќер, пет жолчки, 100 грама брашно, една лажичка прашок за печиво и четири лажици млеко.
Состојки за слојот од белки
Потребни се пет белки, 200 грама ситен шеќер и 75 грама бадеми исечени на тенки листови.
Состојки за филот
Потребни се 400 милилитри студена слатка павлака, две лажички ванилин шеќер и околу 300 милилитри густ и целосно изладен крем од ванила. Може да се употреби готов крем, но домашно сварениот слаткарски крем дава побогат вкус.
Подготовка
Загрејте ја рерната на 160 степени и обложете го плехот со хартија за печење. Изматете ги путерот и шеќерот додека не добиете светла и воздушеста смеса. Додавајте ги жолчките една по една, матејќи по секое додавање.
Во посебен сад измешајте ги брашното и прашокот за печиво. Додавајте ги во смесата наизменично со млекото. Распоредете го тестото во тенок и рамномерен слој по плехот. Ќе изгледа како да го има премалку, но основата на оваа торта и треба да остане тенка.
Во беспрекорно чист и сув сад изматете ги белките. Кога ќе почнат да формираат меки врвови, постепено додавајте го шеќерот. Матете додека не добиете цврста и сјајна смеса. Во белките не смее да заврши ниту најмала трага од жолчка или маснотија, бидејќи во тој случај нема правилно да се изматат.
Распоредете ги белките врз непечената основа и направете неколку неправилни бранови со шпатула. Посипете ги бадемите и печете 22 до 25 минути, додека површината не добие нежна златна боја. Оставете ја целосно да се излади пред да ја одвоите од хартијата.
Изматете ја слатката павлака со ванилиниот шеќер, но внимавајте да не ја прематите. Нежно соединете ја со студениот крем од ванила. Така се добива лесен крем сличен на крем дипломат.
Испечената кора пресечете ја на две еднакви половини. Првата ставете ја на чинија со слојот од белки свртен нагоре. Нанесете го филот, па внимателно поклопете со втората половина, повторно со белките и бадемите од горната страна. Оставете ја тортата во фрижидер најмалку еден час и пресечете ја со тенок назабен нож.
Варијации што ја следат класичната идеја
Во Шведска и Финска може да се сретнат сродни верзии познати како Брита торта, Пинокио торта или летна торта. Најчесто се дополнуваат со свежи јагоди, малини или боровинки. Овошјето внесува киселост и добро ја балансира слатката белка.
Постојат варијанти со крем ароматизиран со рум, лимонова кора или малку бадемов екстракт. Модерните слаткари прават и поединечни мини-торти, безглутенски верзии, па дури и целосно растителни варијанти. Сепак, класичната Квејфјорд останува препознатлива по четири работи – тенка основа, печена белка, бадеми и крем од ванила.
Најдобро е да се послужи истиот ден или следниот ден. Со текот на времето белките ја впиваат влагата од кремот и ја губат крцкавоста. Но, да бидеме искрени, кај торта што една цела земја ја нарекува „најдобра во светот“, ретко останува нешто за подолго чување.
