Утрото може да започне со десет известувања, три туѓи грижи и една сопствена мисла што веќе доцни. Може, пак, да започне со чаша вода, отворен прозорец и неколку минути во кои ништо не бара одговор. Разликата меѓу тие две утра не е во количеството време, туку во мерката со која му дозволуваме на светот да влезе во нас.
Спокојството над сѐ. Не како бегство од животот, ниту како рамнодушност пред она што се случува, туку како способност да останеме свои додека околностите се менуваат. Да се воздржиме кога зборот би бил само продолжение на гневот. Да дејствуваме кога молчењето би било кукавичлук. Да ја зачуваме внатрешната рамнотежа без да се преправаме дека светот е секогаш праведен, предвидлив и тивок.
Спокојството не треба да се брани како тврдина. Она што постојано го браниме лесно станува страв, навика или затвореност. Спокојството треба да се негува – со себепознавање, со јасни граници, со стаменост пред секојдневните доживелици и со одбивање секоја надворешна врева да ја прогласиме за наша внатрешна обврска.
Хармонијата не е отсуство на спротивности
Често го замислуваме мирот како неподвижна површина, како езеро без ветер. Меѓутоа, животот ретко изгледа така. Во него истовремено постојат желбата и стравот, приврзаноста и потребата за слобода, надежта и искуството што нè предупредува да бидеме внимателни. Спокојството не настанува кога една од тие сили ќе исчезне, туку кога ниту една нема да ја преземе целата власт над нас.
Хармонијата е согласност меѓу различни делови, таква што нивната поврзаност создава чувство на целина. Дисхармонијата не е само непријатен звук, туку состојба во која нешто во нас постојано се судира со нешто друго: живееме спротивно на она што го мислиме, зборуваме спротивно на она што го чувствуваме, прифаќаме обврски што длабоко не ги сакаме, а потоа се чудиме од каде доаѓа заморот.
Во питагорејската мисловна традиција бројот, мерката и односот имаат пресудно значење за разбирањето на космичкиот поредок. Кај Филолај, различните и спротивставени начела се поврзуваат преку хармонијата. Таа не ги брише разликите, туку им дава сооднос во кој целината може да опстои.
Хераклит ја гледал хармонијата токму во напнатоста на спротивностите. Лакот и лирата ја задржуваат својата форма и сила затоа што нивните делови се затегнати во различни насоки. Оттука произлегува една важна мисла за секојдневниот живот: внатрешниот мир не мора да значи дека во нас нема противречности. Понекогаш значи дека сме научиле да не се распаднеме под нивната тежина.
Кај Лајбниц престабилираната хармонија го објаснува паралелното дејствување на душата и телото, кои не се поттикнуваат непосредно едно со друго, а сепак се одвиваат во усогласеност. Неговата метафизичка замисла може да ни биде далечна, но прашањето останува блиско: како да ги усогласиме она што го мислиме, она што го чувствуваме и она што навистина го правиме?
За тоа не треба да бидеме филозофи, ниту психоаналитичари. Треба да бидеме доволно искрени за да забележиме каде се расцепуваме себеси.
Едноставноста не е осиромашување
Едноставноста најпрво може да се разбере како својство на она што не е составено од делови или не може натаму да се разложува. Во старите метафизички системи таа му се припишувала на она што се сметало за основно и нераспадливо – на душата, на атомите кај Демокрит, на монадите кај Лајбниц. Зад тие различни учења стои истата човечка потреба: зад сложеноста на светот да се најде нешто трајно, јасно и неделиво.
Но едноставноста има и попрактично значење. Едноставна е задачата што не е замрсена, постапката чија смисла може да се согледа, патот на кој нема непотребни кривини. Тука лесно може да се направи опасна замена: поедноставувањето да стане упростување.
Упростувањето ја осиромашува стварноста. Ги дели луѓето на добри и лоши, на победници и губитници, на наши и туѓи. Ја претвора сложената човечка приказна во етикета. Вистинското поедноставување прави нешто сосема друго – ја отстранува маглата за подобро да ја видиме сложеноста. Не за пасивно да ги прифатиме нештата такви какви што се, туку за да знаеме што можеме да менуваме, развиваме и усовршуваме.
Да се живее едноставно не значи да се живее примитивно. Значи да не се трошат три реченици таму каде што една е искрена. Да не се купува впечаток кога е потребна вредност. Да не се одржува однос само затоа што неговиот крај би барал храброст. Да не се натрупува домот со предмети, денот со обврски и умот со туѓи судови.
Третото значење на едноставноста се препознава во карактерот. Тоа е природноста на човекот што нема постојана потреба да се истакнува, да ја покажува својата вредност или да се приспособува на секоја нова конвенција. Таквата едноставност е блиска до скромноста како внатрешна сила: не до самопонижувањето, туку до слободата од непрестајната самореклама.
На спокојството му е потребен расчистен простор
Современиот човек често се обидува да го најде мирот со додавање. Нова техника, нова апликација, уште еден совет, уште една навика, уште едно ветување дека животот ќе стане поднослив штом ја пронајдеме вистинската формула. Можно е, меѓутоа, спокојството да започнува со одземање.
Со еден разговор помалку во кој однапред знаеме дека никој никого не слуша. Со едно „не“ кажано навреме. Со еден час во кој телефонот не е продолжение на раката. Со откажување од потребата на секоја провокација да ѝ возвратиме и секое недоразбирање веднаш да го претвориме во пресуда.
Едноставноста расчистува простор во кој можеме да го слушнеме сопствениот живот. Тогаш полесно забележуваме дали сме уморни или само расеани, дали сме навистина повредени или ни е повредена суетата, дали нешто посакуваме или сме научени дека треба да го посакуваме. Тоа е мигот кога спознанието станува внатрешен пресврт, а не уште една информација што ќе ја заборавиме до вечерта.
Спокојството е фундамент и на дијалогот со другите. Немирниот човек не го слуша соговорникот, туку ја чека празнината во која ќе го внесе својот одговор. Секој различен став му изгледа како напад, секое несогласување како закана за сопствената вредност. Човекот што воспоставил извесна рамнотежа во себе може да остане во разговорот и кога не победува. Не мора секогаш да се брани, бидејќи неговото достоинство не зависи од последниот збор.
Токму затоа спокојството не е само решавачки агенс во миговите на криза. Тоа е начин на присуство. Дел од она што психологијата на секојдневието го препознава во малите, често невидливи навики: како слушаме, како одбиваме, како молчиме и како се враќаме кон себеси по тежок ден.
Старите рецепти и човечката потреба за утеха
Во старите домашни бележници спокојството понекогаш имало мирис на смрека, портокалов цвет или јаболко. Се препорачувале топли бањи, кисели цреши, целер, зелена салата, круши, оревово лисје, див костен, спанаќ, овошни чаеви и напитоци засладени со мед. Зад тие рецепти стои долгата човечка надеж дека природата може да му помогне на телото повторно да го пронајде својот ритам.
Нивната највредна порака можеби не е во строгата количина на некоја состојка, туку во ритуалот на грижа. Да се подготви топла вода. Да се исече јаболко. Да се почувствува мирисот на чајот. Да се седне и да не се прави ништо друго додека се пие. Телото понекогаш се смирува и затоа што конечно добило знак дека не мора постојано да брза.
Сепак, народниот рецепт не треба да се претставува како замена за медицинска или психолошка помош. Вознемиреноста, паничните напади и агорафобијата не се слабост што ќе исчезне со една намирница. Кога стравот го ограничува секојдневното функционирање, потребна е стручна поддршка. Светската здравствена организација ги посочува психолошките интервенции како важен дел од третманот на анксиозните нарушувања. Грижата за менталното здравје не ја поништува едноставноста – таа ја враќа на нејзината суштина: јасно да препознаеме што можеме сами, а за што ни е потребен друг човек.
И на Panoptikum веќе е отворено прашањето за менталното здравје, стресот и грижата за себе, токму затоа што внатрешниот мир не е декоративна идеја. Тој е дел од начинот на кој живееме, работиме, сакаме и ја поднесуваме неизвесноста.
Таложена мудрост
Спокојството е рамнотежа на духот, но и таложена мудрост. Не доаѓа од една голема одлука, туку од многу мали избори што со текот на времето стануваат карактер. Од способноста да не се влегува во секоја расправија. Да се напушти она што одамна ја изгубило смислата. Да се признае грешката без самоуништување. Да се одмори без чувство на вина.
Едноставноста во таквиот живот не е празнина, туку јасност. Таа не бара да се откажеме од амбицијата, љубопитноста или сложеноста на мислата. Бара да го разликуваме важното од гласното, потребното од наметнатото, блискоста од поседувањето, достоинството од суетата.
Човек не станува спокоен затоа што светот конечно се согласил со него. Станува спокоен кога престанува да му ја предава својата внатрешна мерка на секој настан, секоја туѓа процена и секој минлив страв.
Спокојството не се брани. Се негува. А најчесто почнува таму каде што животот, без да стане помал, станува поедноставен.
Што може да ве смири доколку сте вознемирени:
-на топла вода за капење да и додадете 5 литри јаболков оцет и 1 литар чај од бобинки од смрека, да се капите во неа 15 минути, а потоа да испиете сок од свежо јаболко со лимон и мед или една чаша јаболково вино;
-3 пати дневно да јадете по 250 грама свежи кисели цреши.
Како да совладате вознемиреност:
-против страв, на пример од преминување на улица или агорафобија, да се јаде изрендан свеж керевиз или целер зачинет со лимонов сок и масло, и да се пие вода во која е сварен целер. Исто така да се јадат повеќе јагоди, по можност шумски.
Интересни проверени „смирувачки“ рецепти со употреба на овошје и зеленчук:
-неколку со употреба на салата .Таа е корисна не само за смирување и добар сон, туку и за подобра работа на црниот дроб: да се јаде салата со секој оброк; неколку листа да се јадат на половина час пред оброкот, затоа што со тоа се стимулира работата на жлездата за варење;
-да се јадат јаболка варени во вино или да се пие витамински чај подготвен од сушени јаболка;
-да се пие сок од свежо зрело јаболко и од портокал засладен со мед;
-да се јаде салата од јаболка и банани прелиени со мед и сок од лимон или потрокал; да се пие чај подготвен од лушпа
-кора од плод на јаболко: лушпи од 2 плода на јаболко да се стават да провријат во 300 децилитри вода, да се поклопи и да се остави да стои 10 минути, а потоа да се процеди, да се заслади со мед и да се пие топол 3 пати дневно по 1 шолја;
-против нервоза, за смирување, може да помогне крушата: јадете свежи круши 3 пати дневно по 1 или 2 плода или пијте сок од круши по 1 шолја на 1 час пред јадење;
-за смирување и против потење помага оревот: две грсти ореово лисје и исто толку пченични трици да се стават во памучна кеса, добро да се врзат и да се стават во соодвете сад, па да се прелијат со 1,3 литри вода; да се вари додека не проврие, да се остави да врие 15 минути, а потоа да се излие во сад, да се додаде ладна вода до поднослива температура за миење и да се мијат рацете и нозете во таа вода околу 20 минути; тоа да се прави во текот на 3 недели; еднаш употребената вода може да се користи уште еднаш, откако ќе се подгрее односно загрее;
-за смирување и добар сон може да помогне и костенот: ако се бањате во вода на која и е додаден измелен плод од див костен;
-за смирување може да помогне и портокалот: 50 грама цвет од портокал да се прелијат со 200 децилитри зовриена вода, да се поклопи, да се остави да отстои 20 минути, да се процеди, заслади со мед и да се испие навечер пред спиење.
Со помош на спанаќ:
-секој ден да се јаде салата подготвена од листови од спанаќ, што се зачинува со лимонов сок, исецкан лук и маслиново масло. По желба може да се додаде и јогурт. Овој рецепт се употребува и за подобрување на умствената работа.










