Замор што не поминува, пецкање или вкочанетост во рацете и нозете, слабост, промени во концентрацијата – тоа се симптоми што лесно можат да се припишат на стрес, недоволно спиење, проблеми со циркулацијата или едноставно на годините. Во некои случаи, сепак, зад нив може да стои недостаток на витамин Б12.
Темата повторно се најде во фокусот на повеќе домашни медиуми, со посебен акцент на мажите над 50 години. Но медицинската слика е малку поширока: стареењето навистина може да ја отежне апсорпцијата на Б12, но тоа не е проблем што се однесува исклучиво на мажите. Ризикот расте кај повозрасните луѓе воопшто, особено кога постојат промени во желудникот, одредени дигестивни заболувања или долготрајна употреба на некои лекови.
Б12 е потребен во мала количина, но неговата работа е голема
Витаминот Б12 или кобаламин учествува во создавањето на ДНК, во нормалното формирање на крвните клетки и во одржувањето на нервниот систем. Препорачаниот дневен внес за возрасен човек е 2,4 микрограми – и таа препорака не се зголемува автоматски по 50-тата година.
Она што се менува со возраста не е толку потребната количина колку способноста организмот да го извлече витаминот од храната. Б12 во месото, рибата, јајцата и млечните производи е врзан за протеини. За да стане достапен за апсорпција, желудникот мора најнапред да го ослободи со помош на киселината и дигестивните процеси.
Кај дел од повозрасните лица оваа способност ослабува. Затоа американските Национални институти за здравје наведуваат дека луѓето над 50 години треба значаен дел од Б12 да го обезбедуваат и од збогатена храна или, кога е потребно, од додатоци, бидејќи витаминот во таква форма не мора прво да се ослободува од протеините во храната.
Зошто возраста ја менува приказната?
Една од причините е атрофичниот гастритис, состојба при која желудочната слузница се менува и може да се намали создавањето на желудочна киселина. Проблеми со апсорпцијата може да имаат и луѓе со пернициозна анемија, Кронова или целијачна болест, како и лица што имале одредени операции на желудникот или цревата.
Оправдано е да се потенцира дека проблемот не мора да биде во исхраната – човек може да внесува Б12, а сепак да не го апсорбира доволно.
Во ризичната слика влегуваат и некои лекови. Долготрајната употреба на лекови што го намалуваат создавањето желудочна киселина, како и метформин кај дијабетес, може да биде поврзана со пониски нивоа на витамин Б12. Тоа не значи дека терапијата треба да се прекине, туку дека лекарот може да процени дали постои причина за проверка на Б12.
Трнењето е еден од симптомите што не треба да се игнорира
Недостатокот може да се развива бавно, бидејќи телото складира значителни резерви на Б12. Поради тоа симптомите понекогаш стануваат забележливи дури по подолг период.
Меѓу почестите знаци се необјаснив замор, слабост и бледило. Но Б12 има непосредна врска и со нервниот систем, па може да се јават пецкање и вкочанетост на рацете и нозете, мускулна слабост, проблеми со рамнотежата, концентрацијата или меморијата. Кај некои луѓе се појавуваат болен и зацрвенет јазик, ранички во устата или нарушувања на видот.
Особено важно е што невролошките симптоми можат да се појават и без изразена анемија. Затоа нормална или приближно нормална крвна слика сама по себе не е причина упорното трнење, проблемите со рамнотежата или когнитивните промени да се занемарат.
Истовремено, ниту еден од овие симптоми сам по себе не докажува недостаток на Б12. Трнење на екстремитетите, на пример, може да има многу други причини – од притиснат нерв до дијабетична невропатија. Токму затоа самолекувањето само врз основа на список со симптоми може да ја промаши вистинската причина.
Дали мажите над 50 се навистина посебно загрозени?
Една студија на здрави и самостојни лица постари од 70 години утврдила недоволен статус на кобаламин кај 22% од испитаните мажи и кај 8% од жените. Податокот е интересен, но не треба да се претвори во правило дека недостатокот на Б12 е пред сè „машки проблем“.
Станува збор за конкретна група испитаници, а самите автори повикуваат на дополнителни истражувања. Пошироките нутриционистички препораки го третираат возраста, нарушената апсорпција, исхраната и одредени заболувања како поважни фактори од полот. Практичната порака, затоа, е поедноставна: по 50-тата година Б12 заслужува повеќе внимание и кај мажите и кај жените.
Храната е првата линија, но не е секогаш доволна
Природните извори на витамин Б12 се главно од животинско потекло: риба и морски плодови, месо, јајца, млеко и млечни производи. Луѓето што не јадат производи од животинско потекло мора да се потпираат на збогатена храна или соодветна суплементација.
Кај повозрасните лица, пак, проблемот може да постои и со разновидна исхрана. Ако Б12 не се ослободува добро од храната, само додавање уште месо или јајца не мора да го реши недостатокот.
И тука е потребна една важна дистанца од популарната логика „ако малку е добро, повеќе е подобро“. Високите дози Б12 не треба да се земаат автоматски само затоа што некој наполнил 50 години. Кога постои вистински недостаток или нарушена апсорпција, лекарите понекогаш користат значително повисоки орални дози или инјекции – но тоа е терапевтска одлука според причината и тежината на дефицитот, а не универзална препорака за секој човек.
Крвниот тест е почетокот, не домашната дијагноза
Ако заморот, трнењето, слабоста или промените во меморијата се упорни, разумниот следен чекор не е купување најсилен додаток, туку разговор со лекар. Статусот на Б12 обично се проверува со лабораториско мерење на витаминот во крвта, а при нејасни или гранични резултати може да бидат потребни и дополнителни показатели, како метилмалонската киселина.
Недостатокот на Б12 најчесто може успешно да се третира, но долготрајниот дефицит може да остави невролошки последици. Токму затоа вреди да се препознае навреме – без паника, но и без автоматско објаснување дека трнењето, заборавеноста и постојаниот замор се нешто што „нормално доаѓа со годините“.
Текстот има информативен карактер и не е замена за лекарски преглед, дијагноза или индивидуално препорачана терапија.
