Постои еден особен миг во животот на секој творец кога она што долго живеело во тишина конечно станува јавно. Книга излегува од печат, слика се поставува на ѕид, композиција првпат се слуша пред публика, филм се прикажува, текст се објавува. Тогаш делото престанува да биде само лично пространство и почнува да живее меѓу други луѓе. Токму во тој премин се раѓа една од најчистите радости на создавањето.
Додека работи, творецот е сам со својата замисла. Тој знае колку пати нешто било променето, избришано, почнато одново. Ја познава секоја несигурност што останала невидлива за читателот, гледачот или слушателот. Затоа објавувањето не е само технички чин. Тоа е момент кога целата таа невидлива работа добива форма што може да биде споделена.
Од замисла до нешто што навистина постои
Радоста не произлегува единствено од признанието. Понекогаш признанието ќе дојде, понекогаш ќе изостане. Вистинското задоволство е подлабоко: нешто што постоело само како мисла, чувство или слика во свеста на еден човек сега има свое место во светот. Во таа смисла објавеното дело е доказ дека една внатрешна потреба успеала да го мине патот до форма. Замислата станала збор, боја, звук, движење. Нешто што било кревко и неопределено добило граници и облик. Творецот може да го погледне и да си признае: ова сега постои и без мене.
Токму тука радоста добива и мала сенка на разделба.
Додека делото е во ракопис, во ателје или во работна верзија, авторот сè уште има власт над него. Може да поправи реченица, да смени тон, да отстрани дел, да додаде нешто што му недостига. По објавувањето делото му припаѓа и на читателот. Луѓето ќе го разберат на свој начин, ќе откријат во него нешто што авторот можеби не го предвидел, а понекогаш ќе го прочитаат сосема поинаку од она што тој го замислувал.
Тоа е цената на вистинското создавање: за делото да живее, мора да биде пуштено од раце.
Во делото останува време што никој друг не го гледа
За творецот делото секогаш носи повеќе од она што може да го види публиката. Во него остануваат часови работа, откажувања, сомнежи, можеби години собирано искуство. Читателот ја гледа книгата; авторот ги памети сите нејзини претходни верзии. Гледачот ја гледа завршената слика; сликарот ги знае сите траги што биле покриени со нов слој боја. Публиката го слуша готовиот тон; композиторот ги слуша и сите оние што биле отфрлени.
Поради тоа првиот примерок, првата објава или првата средба со публиката имаат тежина која тешко му се објаснува на некој што никогаш не создавал нешто долго и упорно. Предметот можеби е ист како илјадници други книги, фотографии, плочи или публикации, но за авторот тој е материјализирано време.
Во него се собрани делови од животот.
Радоста не зависи од аплаузот
По радоста често доаѓа немирот. Ќе биде ли делото разбрано? Ќе допре ли до некого? Ќе остане ли незабележано? Творецот не е ослободен од тие прашања само затоа што работата е завршена. Напротив, објавувањето отвора нова неизвесност: судбината на делото повеќе не зависи само од него. Но токму тоа го прави мигот толку драгоцен.
Создавањето започнува како лична потреба, а објавувањето му дава можност да стане однос. Некаде, можеби многу далеку од авторот некој ќе отвори книга, ќе застане пред слика или ќе слушне песна. Во тој момент меѓу двајца луѓе што можеби никогаш нема да се запознаат се воспоставува тивка врска. Творецот испратил нешто од својот внатрешен свет, а некој друг го примил.
Не постои гаранција дека тоа ќе биде голем настан. Делото можеби нема да добие награди, критики или голема публика. Но неговото објавување сепак има смисла. Тоа означува дека еден човек успеал да го доврши она што го започнал и дека имал храброст да го изложи пред другите.
Затоа радоста на творецот не треба да се мери само со успехот што следува. Таа постои уште пред првата рецензија, пред продажбата, пред аплаузот. Постои во самиот факт дека делото е тука. Тоа е радост на остварувањето.
Можеби токму во мигот кога првпат ќе го види своето дело меѓу другите книги, на ѕидот на галеријата, на екранот или пред публиката, творецот најјасно чувствува нешто што долго не можел да го именува: сето она двоумење, работа и тишина сепак воделе некаде.
Пред него веќе не стои идеја. Стои дело. А од тој момент неговиот живот повеќе не му припаѓа само нему.
